અમેરિકાનો વ્યૂહાત્મક તેલ ભંડાર તળિયે, વૈશ્વિક બજારમાં વધ્યો ભાવનો દબાણ

By Teri meri bat TeamSeptember 16, 2026

Photo: Teri meri bat Team

AI Key Highlights

અમેરિકાનો વ્યૂહાત્મક પેટ્રોલિયમ ભંડાર (SPR) હાલમાં લગભગ 285 મિલિયન બેરલ સાથે નવેમ્બર 1982 પછીના સૌથી નીચા સ્તરે પહોંચી ગયો છે, જે સપ્ટેમ્બર 2026ની શરૂઆતમાં નોંધાયો છે.
આ ઘટાડો મુખ્યત્વે ઊર્જા બજારને સ્થિર કરવા માટે અમેરિકા દ્વારા કરવામાં આવેલી મોટા પાયે તેલની રિલીઝને કારણે થયો છે, જેમાં અંદાજે 172 મિલિયન બેરલ તેલ બહાર પાડવામાં આવ્યું હતું.
અગાઉ 2022માં પણ બજારની અસ્થિરતા દરમિયાન મોટા પ્રમાણમાં તેલ છોડવામાં આવ્યું હતું, જેના કારણે ભંડારમાં ઘટાડો થયો હતો.
ત્યારબાદ ભંડાર ફરી ભરવાના પ્રયાસો શરૂ થયા હતા, પરંતુ ઊંચા ભાવો અને બજારની પ્રવર્તમાન પરિસ્થિતિઓને કારણે આ પ્રક્રિયા ધીમી રહી છે.
પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા લશ્કરી તણાવને કારણે વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા અંગેની ચિંતાઓ વધી છે, ખાસ કરીને હોર્મુઝ જળમાર્ગ જેવા મુખ્ય દરિયાઈ માર્ગો પરના જોખમોને કારણે.

અમેરિકાનો વ્યૂહાત્મક પેટ્રોલિયમ ભંડાર હાલ સૌથી ઓછા સ્તરે છે. આ વર્ષોથી સૌથી નીચું સ્તર છે. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ની શરૂઆતમાં આ ભંડારમાં ૨૮૫ કરોડ બેરલ કાચું તેલ રહ્યું હતું. આ નવેમ્બર ૧૯૮૨ પછીનું સૌથી નીચું સ્તર છે. આ ઘટાડો એવા સમયે થયો છે જ્યારે પશ્ચિમ એશિયામાં ખૂબ તણાવ છે. આથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચું તેલ હરાજી પર પહોંચી ગયું છે.

અમેરિકાનો વ્યૂહાત્મક પેટ્રોલિયમ ભંડાર સામાન્ય બજાર માટેનો નથી. તે દેશની ઊર્જા સુરક્ષા માટે બનાવવામાં આવેલો આપત્કાલીન ભંડાર છે. જ્યારે કોઈ ગંભીર પરિસ્થિતિ થાય ત્યારે સરકાર આ ભંડારમાંથી તેલ બહાર લઈને બજારને સ્થિર કરવાનો પ્રયાસ કરે છે.

હાલના ઘટાડાનું મુખ્ય કારણ એ છે કે અમેરિકાએ મોટી માત્રામાં તેલ બહાર પાડ્યું છે. તેના કારણે ભંડાર ઘટી ગયો છે. અમેરિકાએ ઊર્જા બજારને સ્થિર કરવા માટે આ કામ કર્યું છે. આ કામ પહેલાથી જ નિર્ધારિત હતું. તેની મદદથી અમેરિકાએ લગભગ ૧૭૨ કરોડ બેરલ તેલ બહાર પાડ્યું છે.

આ ઘટાડો એક જ નિર્ણયથી થયો નથી. અગાઉ પણ અમેરિકાએ ઊર્જા બજારમાં અસ્થિરતા દરમિયાન ભંડારમાંથી તેલ વેચ્યું હતું. ૨૦૨૨માં પણ કરવામાં આવેલી મોટી મુક્તિ પછી ભંડાર ઘટ્યો હતો. પછી તેને ભરવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવી, પરંતુ ઊંચા ભાવ અને બજારની પરિસ્થિતિને કારણે તે પ્રક્રિયા ઝડપથી ચાલી શકી નથી. હાલમાં પશ્ચિમ એશિયામાં સૈન્ય તણાવને કારણે વિશ્વમાં તેલ પુરવઠા વિશે ચિંતા વધી છે. હોર્મુઝ જળમાર્ગ અને અન્ય મુખ્ય સમુદ્રી માર્ગોમાં જોખમ વધવાથી વેપારીઓને ભવિષ્યના પુરવઠા વિશે અનિશ્ચિતતા થાય છે. ૧૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ના રોજ બ્રેન્ટ કાચા તેલનો ભાવ આશરે ૧૦૮.૭૫ ડોલર પ્રતિ બેરલ થયો. ૧૬ સપ્ટેમ્બરે અમેરિકન કાચા તેલના ભંડારમાં અપેક્ષા કરતાં વધુ વધારો જોવા મળ્યો, જેના કારણે ભાવમાં થોડો ઘટાડો થયો. પરંતુ પુરવઠા અંગેના જોખમો હજી પણ છે.ભંડારની નીચી માત્રા હોવા છતાં, અમેરિકામાં તેલ તરત ખતમ નહીં થાય. સ્થાનિક ઉત્પાદન પણ ઘણું થાય છે અને બજારમાં વેપાર ચાલુ રહે છે. પરંતુ વ્યૂહાત્મક ભંડારનો કામ રોજની આવશ્યકતા પૂરી કરવાનો નથી. તે ગંભીર સંકટમાં વધારાનું સુરક્ષા કવચ આપે છે. તેથી જ્યારે ભંડાર ઓછો હોય, ત્યારે સરકાર પાસે અચાનક પુરવઠા સંકટ માટે ઓછું તેલ હોય છે.અમેરિકાએ ભંડાર ફરી ભરવા માંગ્યું હોય તો તેને બજારમાંથી મોટી માત્રામાં કાચું તેલ ખરીદવું પડશે. પણ આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવ ઊંચા હોય ત્યારે મોટી ખરીદી મોંઘી પડે છે. જો સરકાર ઊંચા ભાવે તેલ ખરીદે તો ભંડાર ભરવાનો ખર્ચ વધી શકે. બીજી તરફ, ભાવ ઘટવાની રાહ જોવાથી ભંડાર લાંબા સમય સુધી નીચો રહી શકે. આ બંને વચ્ચે સંતુલન જાળવવું સરકાર માટે મોટો પડકાર છે.

Was this story interesting?