એર ઈન્ડિયામાં પાયલટોની નશીલા પદાર્થ તપાસ તેજ, વધુ બે પાયલટને ફરજ પરથી હટાવાયા

એર ઈન્ડિયાના બે પાયલટો પ્રાથમિક નશીલા પદાર્થ પરીક્ષણમાં બિન-નકારાત્મક પરિણામ આવ્યા બાદ હવે ઉડાન ફરજ પરથી હટાવવામાં આવ્યા છે. આમાંના બંને પાયલટોના નમૂનાઓ હવે પુષ્ટિ પરીક્ષણ માટે મોકલવામાં આવ્યા છે અને અંતિમ અહેવાલ જાહેર થાય ત્યાં સુધી રાહ જોવામાં આવી રહી છે.

આ સમગ્ર ઘટના એવા સમયે બહાર આવી છે જ્યારે એર ઈન્ડિયા અને એર ઈન્ડિયા એક્સપ્રેસે તેમના લગભગ ૫,૦૦૦ પાયલટોનું એક વખતનું ફરજિયાત પરીક્ષણ શરૂ કર્યું છે. આ કાર્યવાહી એક ગંભીર ઘટના સાથે સંકળાયેલી છે, જ્યારે ફુકેટથી દિલ્હી આવતી એર ઈન્ડિયાની ઉડાનમાં પાયલટના પરીક્ષણમાં નશીલા પદાર્થ મળ્યા હતા.

હવે મોટા પાયે થતા આ પરીક્ષણમાં, વધુ બે પાયલટોના પ્રાથમિક પરિણામો બિન-નકારાત્મક આવતાં, ઉડ્ડયન ક્ષેત્રમાં સલામતીને લઈને ચર્ચા તેજ બની છે. એર ઈન્ડિયા સમૂહે ૧૩ ઓગસ્ટથી પોતાના તમામ પાયલટોના પરીક્ષણની પ્રક્રિયા શરૂ કરી હતી, જેમાં અંદાજે ૩૦૦થી ૪૦૦ પાયલટોના નમૂના લેવામાં આવ્યા છે.

બિન-નકારાત્મક પરિણામનો અર્થ એ નથી કે પાયલટે ચોક્કસપણે નશીલા પદાર્થનું સેવન કર્યું છે. પ્રાથમિક પરીક્ષણમાં કોઈ પદાર્થની સંભાવના જણાય ત્યારે પુષ્ટિ પરીક્ષણ જરૂરી બને છે. કેટલીક દવાઓ, ખાદ્ય પદાર્થો અથવા પરીક્ષણની તકનીકી બાબતોને કારણે પણ પ્રાથમિક પરિણામમાં ફેરફાર થઈ શકે છે.

આ કારણે બંને પાયલટોને અંતિમ પરિણામ આવે ત્યાં સુધી ઉડાનથી દૂર રાખવામાં આવ્યા છે.

ફેડરેશન ઓફ ઇન્ડિયન પાયલટ્સના અધ્યક્ષ કેપ્ટન સી. એસ. રંધાવાએ ઉડ્ડયન નિયામક સંસ્થા અને નાગરિક ઉડ્ડયન સચિવને પત્ર લખીને પાયલટોના લાળના નમૂનાથી પરીક્ષણ કરવાની ભલામણ કરી છે. તેમનો મત છે કે આ પરીક્ષણ ઉડાન શરૂ થાય તે પહેલાં કરવામાં આવી શકે છે અને તેનું પરિણામ ઝડપથી મળી શકે છે.

 તેમણે આ પદ્ધતિને પાયલટોની સલામતી ચકાસવા માટે વધુ વ્યવહારુ વિકલ્પ તરીકે રજૂ કરી છે. રંધાવાના જણાવ્યા મુજબ અત્યાર સુધી પરીક્ષણ કરાયેલા લગભગ ૩૦૦ પાયલટોમાંથી ત્રણના પરિણામ બિન-નકારાત્મક આવ્યા છે. જોકે આ ત્રણ મામલામાં અંતિમ પુષ્ટિ પરીક્ષણ જરૂરી રહેશે. 

નશીલા પદાર્થોના પરીક્ષણમાં બે તબક્કાની પ્રક્રિયા હોય છે. પ્રથમ તબક્કામાં ઝડપી પ્રાથમિક તપાસ કરવામાં આવે છે. જો તેમાં પરિણામ બિન-નકારાત્મક આવે તો પાયલટને તાત્કાલિક સલામતી સંબંધિત ફરજ પરથી દૂર કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ બીજા નમૂનાનું વિશેષ પ્રયોગશાળામાં પુષ્ટિ પરીક્ષણ કરવામાં આવે છે. આ પરીક્ષણ વધુ ચોકસાઈ ધરાવતી પદ્ધતિથી કરવામાં આવે છે. 

તેથી પ્રાથમિક પરિણામને અંતિમ દોષિત પરિણામ માનવામાં આવતું નથી. આ સમગ્ર તપાસનું મુખ્ય કારણ ૪ ઓગસ્ટની ફુકેટથી દિલ્હી આવતી એર ઈન્ડિયાની ઉડાન સાથે બનેલી ઘટના છે. 

આ ઉડાન દરમિયાન વિમાન અચાનક આશરે ૩૦૦ ફૂટ નીચે આવ્યું હતું. ઘટનામાં મુસાફરો અને વિમાનના કર્મચારીઓ સહિત ૨૪ લોકો ઘાયલ થયા હતા અને અનેક લોકોને સારવાર માટે હોસ્પિટલમાં લઈ જવામાં આવ્યા હતા. ઘટના બાદ વિમાનના કમાન્ડરનું નશીલા પદાર્થ માટેનું પ્રાથમિક પરીક્ષણ બિન-નકારાત્મક આવ્યું હતું. 

ત્યારબાદ કરવામાં આવેલા પુષ્ટિ પરીક્ષણમાં ગાંજામાં મળતા પદાર્થની હાજરી મળી હોવાના અહેવાલ સામે આવ્યા હતા. આ પછી એર ઈન્ડિયા સમૂહે તમામ પાયલટોની એક વખતની વિશેષ તપાસ કરવાનો નિર્ણય લીધો.

એર ઈન્ડિયા અને એર ઈન્ડિયા એક્સપ્રેસમાં લગભગ પાંચ હજાર પાયલટો કામ કરે છે. કંપનીએ જણાવ્યું છે કે તે નિયમનકારી જરૂરિયાતોનું પાલન કરે છે, પરંતુ હાલની પરિસ્થિતિમાં તમામ પાયલટોની વિશેષ તપાસ કરીને મુસાફરોનો વિશ્વાસ જાળવવો જરૂરી છે.

આ અભિયાનનો હેતુ માત્ર પ્રતિબંધિત નશીલા પદાર્થો શોધવાનો નથી, પરંતુ એવી દવાઓ અથવા પદાર્થોની પણ ઓળખ કરવાનો છે જે ઉડાન સંબંધિત નિયમો હેઠળ માન્ય ન હોય.

નાગરિક ઉડ્ડયન મહાનિર્દેશાલયના નિયમો અનુસાર પાયલટ અને હવાઈ ટ્રાફિક નિયંત્રકો સહિત ચોક્કસ સુરક્ષા સંબંધિત કર્મચારીઓનું નશીલા અથવા માનસિક અસર કરનારા પદાર્થો માટે પરીક્ષણ કરવામાં આવે છે.

પાયલટ અને હવાઈ ટ્રાફિક નિયંત્રકો માટે દર વર્ષે નિર્ધારિત પ્રમાણમાં અચાનક પરીક્ષણ કરવું ફરજિયાત છે. સુરક્ષા સંબંધિત ઘટના બને ત્યારબાદ પણ આવા પરીક્ષણ કરવામાં આવી શકે છે.

પરીક્ષણમાં ગાંજા, કોકેન, અફીણ સંબંધિત પદાર્થો, એમ્ફેટામાઇન પ્રકારના પદાર્થો અને કેટલીક દવાઓના ઘટકો સહિત વિવિધ શ્રેણીઓની તપાસ કરવામાં આવે છે.

આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં એક મહત્વપૂર્ણ બાબત એ છે કે કોઈ પાયલટના પ્રાથમિક પરીક્ષણમાં બિન-નકારાત્મક પરિણામ આવે એટલે તેણે પ્રતિબંધિત નશીલો પદાર્થ લીધો જ છે એવું તરત માનવામાં આવતું નથી.

કેટલીક કાયદેસર દવાઓમાં એવા ઘટકો હોઈ શકે છે જે પ્રાથમિક પરીક્ષણમાં ચોક્કસ નશીલા પદાર્થ જેવી પ્રતિક્રિયા આપી શકે છે. તેથી પુષ્ટિ પરીક્ષણ અને તબીબી સમીક્ષા જરૂરી બને છે.

આ જ કારણસર હાલમાં હટાવવામાં આવેલા બંને પાયલટો અંગે અંતિમ નિષ્કર્ષ તેમના પુષ્ટિ પરીક્ષણ બાદ જ આવી શકે છે.

નાગરિક ઉડ્ડયન મહાનિર્દેશાલયના નિયમો અનુસાર જો પુષ્ટિ પરીક્ષણમાં કોઈ પાયલટ પ્રથમ વખત માનસિક અસર કરનારા પ્રતિબંધિત પદાર્થના સેવન માટે હકારાત્મક સાબિત થાય તો તેને પુનર્વસન અને નશામુક્તિ સંબંધિત પ્રક્રિયામાં મોકલવાની જોગવાઈ છે.

ત્યારબાદ નકારાત્મક પરીક્ષણ મળ્યા પછી જ તે ફરી ઉડાન ફરજ પર પરત આવી શકે છે.

જો પુનઃ ફરજ પર આવ્યા બાદ તે જ પાયલટ ફરીથી આવા પદાર્થ માટે હકારાત્મક સાબિત થાય તો તેના પર વધુ કડક કાર્યવાહી થઈ શકે છે અને તેના ઉડ્ડયન પરવાનો પર ત્રણ વર્ષ સુધી પ્રતિબંધ મૂકવાની જોગવાઈ છે.

પાયલટ સંગઠનો અગાઉથી જ પોતાના સભ્યોને સામાન્ય શરદી, ઉધરસ, એલર્જી અથવા ઊંઘ માટે લેવામાં આવતી કેટલીક દવાઓ બાબતે સાવચેત રહેવાની સલાહ આપી ચૂક્યા છે.

કેટલીક સામાન્ય દવાઓમાં એવા ઘટકો હોઈ શકે છે જે નશીલા પદાર્થોના પરીક્ષણમાં સંકેત આપી શકે. તેથી પાયલટોએ પોતાની રીતે દવા લેવાને બદલે યોગ્ય તબીબી સલાહ લેવી જરૂરી છે.

હાલમાં સૌથી મહત્વની બાબત બંને પાયલટોના પુષ્ટિ પરીક્ષણના પરિણામો છે.

જો પુષ્ટિ પરીક્ષણ નકારાત્મક આવે તો બંને પાયલટોને ફરી ઉડાન ફરજ પર પરત મોકલી શકાય છે. જો પરિણામ હકારાત્મક આવે તો નિયમો અનુસાર આગળની કાર્યવાહી થશે.

એર ઈન્ડિયાએ જણાવ્યું છે કે તેને હાલ નમૂનાના પ્રકાર, પુષ્ટિ પરીક્ષણની સ્થિતિ અથવા બંને પાયલટોની અંતિમ સ્થિતિ અંગે વધુ વિગતો ઉપલબ્ધ નથી.