સસ્તી આયાતથી સ્થાનિક ઉદ્યોગોને ખતરો, જી-૨૦ દેશોને અમેરિકાના નાણામંત્રીની આયાત શુલ્કની સલાહ

અમેરિકાના નાણામંત્રી સ્કોટ બેસ્ટન્ટે જી-૨૦ દેશોને સસ્તી આયાત સામે પોતાના સ્થાનિક ઉદ્યોગો અને રોજગારને બચાવવા માટે આયાત શુલ્ક જેવા રક્ષણાત્મક પગલાં લેવાની વિનંતી કરી છે. એશેવિલ શહેરમાં યોજાયેલી જી-૨૦ નાણામંત્રીઓ અને કેન્દ્રીય બેંકના વડાઓની બેઠક પછી બેસ્ટન્ટે કહ્યું કે કેટલીક અર્થવ્યવસ્થાઓમાં સરકારી નીતિઓને કારણે બજાર આધારિત વ્યવસ્થાના બદલે સસ્તી વસ્તુઓનું મોટા પાયે ઉત્પાદન અને નિકાસ થઈ રહ્યું છે. આવી સ્થિતિ વૈશ્વિક વેપારની સંતુલન માટે ટકાઉ નથી.

બેસ્ટન્ટે ખાસ કરીને ચીનની નિકાસ નીતિ તરફ ધ્યાન આકર્ષિત કર્યું હતું. તેમણે જણાવ્યું કે અમેરિકાએ ઊંચા આયાત શુલ્ક લાદ્યા પછી ચીનની સસ્તી વસ્તુઓ અન્ય દેશોના બજારો તરફ વધુ પ્રમાણમાં જઈ રહી છે. તેથી વિશ્વના અન્ય દેશોએ પણ પોતાના ઉદ્યોગો અને કામદારોના હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે નીતિગત પગલાં પર ગંભીરતાથી વિચારવું જોઈએ.

બેસ્ટન્ટે જી-૨૦ના કેટલાક સાથી નાણામંત્રીઓને અમેરિકાની નીતિમાંથી શીખવા માટે સલાહ આપી. તેઓ કહે છે કે જો કોઈ દેશ સતત મોટા પ્રમાણમાં સસ્તી વસ્તુઓ નિકાસ કરે અને અન્ય દેશોના સ્થાનિક ઉત્પાદકો માટે સ્પર્ધા મુશ્કેલ બનાવે, તો આયાત કર અથવા અન્ય રક્ષણાત્મક પગલાં લઈ શકાય.

તેમણે ખાસ કરીને સ્થાનિક નોકરીઓ અને ઉત્પાદન ક્ષેત્રને બચાવવા પર ભાર મૂક્યો. તેમના મતે, જો દેશો સસ્તી આયાતને રોકવા માટે પગલાં ન લે, તો સ્થાનિક ઉત્પાદન ધીમે ધીમે અન્ય દેશોમાં ખસેડાઈ શકે અને સ્થાનિક કામદારો માટે રોજગારની તકો ઘટી શકે.

બેસ્ટન્ટનો સંદેશ માત્ર અમેરિકાની નીતિનો બચાવ કરવાનો નહોતો. તેમણે અન્ય મોટા દેશોને પણ પોતાના સ્થાનિક ઉદ્યોગો માટે રક્ષણાત્મક નીતિઓ અપનાવવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા.

બેઠક દરમિયાન વેપાર અસંતુલન અને બજારને વિકૃત કરતી નીતિઓ અંગે ગંભીર ચર્ચા થઈ. અમેરિકાના જણાવ્યા મુજબ જી-૨૦ના ૨૦ માંથી ૧૯ દેશોએ આવી નીતિઓ સામે પગલાં લેવાની જરૂરિયાત સ્વીકારી, જે વૈશ્વિક વેપારમાં અસંતુલન ઊભું કરે છે. ચીન આ અભિગમ સાથે સહમત ન હતું.

જી-૨૦ના અધ્યક્ષના નિવેદનમાં સતત મોટા બાહ્ય વેપાર સરપ્લસ ધરાવતા દેશોને એવી નીતિઓ દૂર કરવા માટે અપીલ કરવામાં આવી, જે સ્થાનિક વપરાશને મર્યાદિત કરે છે અને આર્થિક વૃદ્ધિ માટે નિકાસ પર વધારે નિર્ભરતા ઊભી કરે છે. પરંતુ ચીનની અસહમતિને કારણે સંપૂર્ણ સંયુક્ત નિવેદન પર સર્વસંમતિ થઈ શકી નહોતી. તેના બદલે અમેરિકા એ અધ્યક્ષ તરીકેનું નિવેદન જાહેર કર્યું.

આ ઘટના જી-૨૦ની અંદર વૈશ્વિક વેપાર અને ચીનની આર્થિક નીતિઓ અંગે વધતી અસહમતિ દર્શાવે છે.

બેસ્ટન્ટે ચીનની મોટી નિકાસને વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થામાં અસંતુલનનું કારણ ગણાવ્યું છે. અમેરિકાની જાણ મુજબ ચીનમાં સ્થાનિક માંગ નબળી હોવાના કારણે ઉત્પાદન ક્ષેત્ર વધુ નિકાસ તરફ વળી રહ્યું છે.

ચીનના વીજળીથી ચાલતા વાહનો, અર્ધચાલક સાધનો અને અન્ય ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનોની નિકાસ વધી છે. અમેરિકાનું માનવું છે કે મોટા પાયે સસ્તી નિકાસ અન્ય દેશોના ઉત્પાદકોને મુશ્કેલીમાં મૂકી શકે છે. યુરોપના કેટલાક દેશોએ પણ ચીનની વધતી નિકાસ અને ઔદ્યોગિક ક્ષમતા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.

ચીન આવા આક્ષેપોને સ્વીકારતું નથી અને પોતાની આર્થિક નીતિઓને વિકાસનો ભાગ માનશે છે. જી‑૨૦ બેઠકમાં પણ ચીન વેપાર અસંતુલન અંગેના કેટલાક શબ્દપ્રયોગો સાથે સહમત ન થયું હતું.

બેસ્ટન્ટે અન્ય દેશોને અમેરિકાની આયાત શુલ્ક નીતિમાંથી શીખવાની સલાહ આપી છે, પરંતુ અમેરિકાની પોતાની નીતિ પણ વિવાદથી મુક્ત નથી.

ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર દ્વારા લાગુ પાડવામાં આવેલા આયાત શુલ્ક અંગે અમેરિકાના અર્થશાસ્ત્રીઓ અને રાજકારણીઓના કેટલાક સભ્યોએ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. તેઓ કહે છે કે આયાત પર વધારાનો કર લાગવાથી વિદેશી વસ્તુઓ મોંઘી બને છે અને તેનો થોડો બોજ અંતે અમેરિકાના ગ્રાહકો પર પડી શકે છે.

સ્વતંત્ર સંશોધન સંસ્થાના અંદાજ મુજબ ૨૦૨૫માં અમેરિકાએ લાદેલા આયાત શુલ્કને કારણે આયાતી ગ્રાહક વસ્તુઓના છૂટક ભાવમાં અગાઉના વલણની સરખામણીમાં આશરે સાત ટકા વધારો થયો હતો.

આથી સ્થાનિક ઉદ્યોગોને રક્ષણ આપવાની નીતિ અને ગ્રાહકો માટે વસ્તુઓ સસ્તી રાખવાની જરૂરિયાત વચ્ચે સંતુલન જાળવવું સરકારો માટે મોટો પડકાર બની રહ્યો છે.

આયાત શુલ્કનો મુખ્ય ઉદ્દેશ વિદેશથી આવતી વસ્તુઓને સ્થાનિક વસ્તુઓ કરતાં મોંઘી બનાવવાનો હોય છે. જ્યારે કોઈ વિદેશી વસ્તુ બહુ સસ્તી હોય, ત્યારે સ્થાનિક ઉત્પાદકો માટે તેની સામે સ્પર્ધા કરવી મુશ્કેલ બની શકે છે.

આ પરિસ્થિતિમાં આયાત શુલ્ક વધારવાથી સ્થાનિક ઉત્પાદકોને થોડું રક્ષણ મળી શકે છે. કંપનીઓને ઉત્પાદન વધારવા, નવી ફેક્ટરીઓ સ્થાપવા અને કામદારોની ભરતી કરવા પ્રેરણા મળી શકે છે.

અમેરિકા આ વ્યૂહને પોતાની ઔદ્યોગિક નીતિના મહત્વપૂર્ણ ભાગ તરીકે રજૂ કરી રહ્યું છે. બેસ્ટન્ટ માને છે કે અન્ય દેશોએ પણ પોતાના ઉત્પાદન ક્ષેત્ર અને રોજગારને બચાવવા માટે આવા વિકલ્પો પર વિચારવું જોઈએ, અને આયાત શુલ્કને યોગ્ય રીતે વાપરવું જોઈએ.