ટ્રમ્પની નવી નીતિથી ભારતને ફાયદો? અમેરિકન નૌકાદળના જહાજ નિર્માણમાં ભારતીય કંપનીઓની નજર

અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે હાલમાં એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. આ નિર્ણય અનુસાર, અમેરિકન નૌકાદળ માટે કેટલાક યુદ્ધજહાજો અને સહાયક જહાજો વિદેશમાં બનાવવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે. આ નિર્ણય અમેરિકાની પરંપરાગત નીતિથી આગળ વધે છે, જે અમેરિકન નૌકાદળના જહાજોનું નિર્માણ મુખ્યત્વે અમેરિકાની અંદર જ કરવાનો હતો.

આ નિર્ણયથી ભારત સહિત અનેક દેશોના સંરક્ષણ ઉદ્યોગ પર અસર પડી શકે છે. ટ્રમ્પ પ્રશાસનનું માનવું છે કે અમેરિકાને ઝડપથી વધુ યુદ્ધજહાજોની જરૂર છે અને માત્ર સ્થાનિક જહાજ નિર્માણ ક્ષમતાના આધારે આ જરૂરિયાત પૂરી કરવી મુશ્કેલ બની શકે છે. આ નિર્ણય અમેરિકાની રક્ષણ નીતિમાં એક મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર છે અને તેની અસર વિશ્વભરના સંરક્ષણ ઉદ્યોગ પર પડી શકે છે.

નવી વ્યવસ્થા હેઠળ દરેક વિદેશી જહાજ નિર્માતાને સીધી રીતે અમેરિકન નૌકાદળ માટે જહાજ બનાવવાની મંજૂરી નહીં મળે. જે કંપનીઓ અમેરિકામાં નોંધપાત્ર રોકાણ કરશે અને અમેરિકન કામદારોને તાલીમ આપશે, તેમને મર્યાદિત સંખ્યામાં જહાજો પોતાના દેશના જહાજ નિર્માણ સ્થળે બનાવવાની તક મળી શકે છે.

અહેવાલો અનુસાર આવી યોગ્ય કંપનીઓને શરૂઆતમાં વધુમાં વધુ બે જહાજ પોતાના દેશના જહાજ નિર્માણ સ્થળે બનાવીને ઝડપથી અમેરિકાને સોંપવાની મંજૂરી મળી શકે છે. આ વ્યવસ્થા ખાસ કરીને સપાટી યુદ્ધજહાજો, માલસામાન પહોંચાડનારા ટાંકા જહાજો અને વાહન પરિવહન માટેના જહાજો જેવા વર્ગો માટે લાગુ થઈ શકે છે.

અમેરિકાની નૌકાદળની જહાજ નિર્માણ ક્ષમતા લાંબા સમયથી પડકારોનો સામનો કરી રહી છે. નવા યુદ્ધજહાજોના નિર્માણમાં વિલંબ, વધતા ખર્ચ અને મર્યાદિત ઔદ્યોગિક ક્ષમતાને કારણે અમેરિકાને પોતાની નૌકાદળની જરૂરિયાતો ઝડપથી પૂરી કરવામાં મુશ્કેલી પડી રહી છે.

ટ્રમ્પના નવા આદેશમાં માત્ર વિદેશી જહાજ નિર્માણની મંજૂરી જ નહીં, પરંતુ અમેરિકાની પોતાની જહાજ નિર્માણ ક્ષમતા વધારવા માટે પણ અનેક પગલાં સૂચવવામાં આવ્યા છે. તેમાં પાંચમા સરકારી નૌકાદળ જહાજ નિર્માણ સ્થળની સ્થાપના માટે યોજના તૈયાર કરવાનો સમાવેશ થાય છે.

અર્થાત્ અમેરિકા વિદેશી જહાજ નિર્માતાઓનો ઉપયોગ તાત્કાલિક જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે કરવા માગે છે, જ્યારે લાંબા ગાળે પોતાની જહાજ નિર્માણ ક્ષમતા ફરી મજબૂત કરવાનો પ્રયાસ પણ ચાલુ રાખશે.

આ નિર્ણય ભારત માટે સીધી અને તાત્કાલિક સૈન્ય ખરીદીની તક નથી, પરંતુ ભારતીય જહાજ નિર્માણ ઉદ્યોગ માટે લાંબા ગાળાની મોટી સંભાવના ઊભી કરી શકે છે.

ભારતે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં પોતાના જહાજ નિર્માણ ક્ષેત્રમાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ કરી છે. ભારતીય સરકારી અને ખાનગી જહાજ નિર્માતાઓ હવે યુદ્ધજહાજો, પેટ્રોલ જહાજો, સહાયક જહાજો અને અન્ય મોટા દરિયાઈ પ્લેટફોર્મ બનાવવાની ક્ષમતા વિકસાવી રહ્યા છે.

જો અમેરિકાની નવી નીતિ ભવિષ્યમાં વધુ વિસ્તરે અને ભારતને યોગ્ય ભાગીદાર તરીકે પસંદ કરવામાં આવે, તો ભારતીય જહાજ નિર્માતાઓ અમેરિકન સંરક્ષણ પુરવઠા સાંકળ સાથે જોડાઈ શકે છે.

દક્ષિણ કોરિયાની હાનવા અને ઇટાલીની ફિન્કાન્તિયેરી જેવી કંપનીઓ અમેરિકાની નવી નીતિથી લાભ મેળવવાની સંભાવના ધરાવે છે. હાનવાએ અમેરિકામાં મોટા રોકાણની યોજના બનાવી છે અને ફિલાડેલ્ફિયાના જહાજ નિર્માણ સ્થળમાં તેની હાજરી છે. ઇટાલીની ફિન્કાન્તિયેરી પણ અમેરિકામાં નોંધપાત્ર જહાજ નિર્માણ અને રોકાણનો અનુભવ ધરાવે છે.

આ બાબત ભારત માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે. ભારતીય જહાજ નિર્માણ કંપનીઓ જો અમેરિકાની જરૂરિયાત પ્રમાણે પોતાની ક્ષમતા વિકસાવે તો અનેક ક્ષેત્રોમાં તક ઊભી થઈ શકે છે. સહાયક જહાજો અને લશ્કરી પુરવઠા માટેના જહાજોના ક્ષેત્રમાં સૌથી મોટી તક છે. આવા જહાજો યુદ્ધજહાજોને દરિયામાં લાંબા સમય સુધી કામગીરી ચાલુ રાખવા માટે ઈંધણ, સામગ્રી અને અન્ય જરૂરી વસ્તુઓ પહોંચાડે છે.

ભારતીય કંપનીઓ પેટ્રોલ જહાજો, પરિવહન જહાજો અને અન્ય સપાટી આધારિત જહાજોના નિર્માણમાં પણ ભાગીદારી મેળવી શકે છે. ભારત માટે સૌથી મોટો પડકાર એ છે કે અમેરિકામાં રોકાણ અને સ્થાનિક કામદારોની તાલીમને મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે.

ભારતીય કંપનીઓને અમેરિકામાં જહાજ નિર્માણ સુવિધા, મરામત કેન્દ્ર અથવા અન્ય ઔદ્યોગિક માળખામાં રોકાણ કરવું પડી શકે છે. આ પ્રકારનું રોકાણ ખર્ચાળ હોઈ શકે છે, પરંતુ તેના બદલામાં અમેરિકન સંરક્ષણ બજારમાં લાંબા ગાળાની હાજરી સ્થાપિત કરવાની તક મળી શકે છે.

ભારત અને અમેરિકા છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી સંરક્ષણ સહયોગ વધારી રહ્યા છે. બંને દેશો વચ્ચે સૈન્ય અભ્યાસ, સંરક્ષણ તકનીક, માહિતીની આપ-લે અને વિવિધ સંરક્ષણ ક્ષેત્રોમાં ભાગીદારી વધી છે. હવે જહાજ નિર્માણ ક્ષેત્રમાં પણ સહયોગની નવી શક્યતાઓ ઊભી થઈ શકે છે.

ભારતીય જહાજ નિર્માણ કંપનીઓ જો અમેરિકન કંપનીઓ સાથે ભાગીદારી કરે તો નવી તકનીક, ઉત્પાદન પદ્ધતિ, ગુણવત્તા ધોરણો અને વૈશ્વિક પુરવઠા સાંકળ અંગેનો અનુભવ મેળવી શકે છે.

આ નિર્ણયને અમેરિકાની પોતાની જહાજ નિર્માણ કંપનીઓ તરફથી સંપૂર્ણ સમર્થન મળ્યું નથી.

અમેરિકન જહાજ નિર્માતાઓને ચિંતા છે કે વિદેશી કંપનીઓને જહાજ બનાવવાની મંજૂરી આપવાથી સ્થાનિક ઉદ્યોગની સ્પર્ધાત્મક સ્થિતિ નબળી પડી શકે છે.

એક તરફ અમેરિકા સ્થાનિક રોજગાર અને જહાજ નિર્માણ ક્ષમતાને મજબૂત કરવા માગે છે, તો બીજી તરફ ઝડપથી યુદ્ધજહાજો મેળવવા માટે વિદેશી ક્ષમતાનો ઉપયોગ પણ કરવા માગે છે. આ બંને લક્ષ્યો વચ્ચે સંતુલન જાળવવું ટ્રમ્પ પ્રશાસન માટે મોટો પડકાર બની શકે છે.

ભારત માટે સૌથી મોટો ફાયદો સીધો અમેરિકન નૌકાદળ માટે જહાજ બનાવવામાં નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક જહાજ નિર્માણ પુરવઠા સાંકળમાં પ્રવેશ મેળવવામાં હોઈ શકે છે.

ભારતીય કંપનીઓ અમેરિકન ભાગીદારો સાથે મળીને કામ કરે તો તેમને નવી તકનીક અને વૈશ્વિક ધોરણો શીખવાની તક મળશે.

તેના કારણે ભારતીય જહાજ નિર્માણ ઉદ્યોગ વધુ સ્પર્ધાત્મક બની શકે છે અને ભવિષ્યમાં અન્ય દેશોના મોટા સંરક્ષણ કરારો માટે પણ પોતાની સ્થિતિ મજબૂત કરી શકે છે.