અમેરિકાના રણમાં પડ્યા છે ૩,૦૦૦થી વધુ વિમાનો! આખરે અહીં શું ચાલી રહ્યું છે?
By Teri meri bat TeamAugust 14, 2026
Photo: Teri meri bat Team
AI Key Highlights
- અમેરિકાના એરિઝોના રાજ્યના ટક્સન શહેર નજીક આવેલા ડેવિસ-મન્થન વાયુસેના મથક ખાતે હજારો વિમાનોની લાંબી કતારો જોવા મળે છે, જે દૂરથી વિમાનોના કબ્રસ્તાન જેવું દૃશ્ય સર્જે છે.
- જોકે, આ સ્થળ કોઈ રહસ્યમય સૈન્ય યોજનાનો ભાગ નથી, પરંતુ અમેરિકાની સૈન્ય સંપત્તિના વ્યવસ્થિત સંગ્રહ અને પુનઃઉપયોગ માટેનું એક મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર છે.
- અહીં લડાકુ વિમાનો, પરિવહન વિમાનો, બોમ્બર્સ, ઇંધણ પૂરું પાડતા વિમાનો અને દેખરેખ માટેના વિમાનો સહિત આશરે ૩,૫૦૦ નિવૃત્ત અથવા સંગ્રહિત વિમાનો રાખવામાં આવ્યા છે.
- આ વિમાનો અમેરિકાની વાયુસેના, નૌકાદળ, મરીન દળ, તટરક્ષક દળ અને અન્ય સરકારી સંસ્થાઓના છે.
- આ સ્થળની પસંદગી પાછળનું મુખ્ય કારણ એરિઝોનાનું સૂકું હવામાન છે.
અમેરિકાના એરિઝોના રાજ્યના ટક્સન શહેર નજીક આવેલો એક મોટો વિસ્તાર છે જે દુનિયાભરના લોકોનું ધ્યાન આકર્ષે છે. જ્યારે તમે આ વિસ્તારને દૂરથી જુઓ, ત્યારે તમને હજારો વિમાનો એક પછી એક લાંબી કતારમાં ઉભા દેખાય છે. આ વિમાનોમાં કેટલાક લડાકુ વિમાનો છે, કેટલાક પરિવહન માટેના વિમાનો છે, અને કેટલાક મોટા સૈન્ય વિમાનો છે. આ સમગ્ર વિસ્તારને ઘણી વખત વિમાનોનું કબ્રસ્તાન કહેવામાં આવે છે.
પરંતુ આ વિમાનો કોઈ રહસ્યમય સૈન્ય યોજના હેઠળ છુપાવવામાં આવ્યા નથી. આ સ્થળ અમેરિકાની મહત્વપૂર્ણ સૈન્ય સંગ્રહ અને પુનઃઉપયોગ વ્યવસ્થાનો ભાગ છે. અમેરિકાના યુદ્ધ વિભાગના જણાવ્યા પ્રમાણે, ડેવિસ-મન્થન વાયુસેના મથક ખાતે હાલમાં આશરે ૩,૫૦૦ નિવૃત્ત અથવા સંગ્રહિત વિમાનો છે. આમાંથી કેટલાક વિમાનો ફરીથી ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે, કેટલાક વેચવામાં આવે છે, અને કેટલાકના મૂલ્યવાન ભાગો અન્ય વિમાનોમાં ઉપયોગ માટે કાઢવામાં આવે છે. આ વિસ્તાર એક મહત્વપૂર્ણ સૈન્ય સંગ્રહ અને પુનઃઉપયોગ વ્યવસ્થાનો ભાગ છે, અને તે અમેરિકાની સૈન્ય સશક્તિનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે.
અમેરિકાએ હજારો વિમાનોને સંગ્રહિત કરવા માટે એરિઝોનાના રણને પસંદ કર્યું છે. આ સ્થળની પસંદગીનું મુખ્ય કારણ અહીંનું હવામાન છે. ટક્સન વિસ્તાર અત્યંત સૂકો છે, અહીં વરસાદ ખૂબ ઓછો પડે છે અને હવામાં ભેજનું પ્રમાણ પણ ઓછું રહે છે.
આ પરિસ્થિતિ વિમાનોના લાંબા સમય સુધી સંગ્રહ માટે ખૂબ અનુકૂળ છે. ઓછી ભેજને કારણે ધાતુના ભાગોમાં કાટ લાગવાની પ્રક્રિયા ધીમી પડે છે. એટલે વિમાનને ખુલ્લા વિસ્તારમાં રાખ્યા છતાં તેની જાળવણી અન્ય ભેજવાળા વિસ્તારોની સરખામણીએ સરળ બને છે.
અહીં રાખવામાં આવેલા વિમાનોનો ઉપયોગ વિવિધ રીતે થાય છે. કેટલાક વિમાનો ફરીથી સેવામાં મોકલવામાં આવે છે, કેટલાક વેચાય છે અને કેટલાકના ભાગો અન્ય વિમાનોને ચાલુ રાખવામાં મદદ કરે છે.
આ સંગ્રહસ્થળની સૌથી રસપ્રદ બાબતોમાંની એક એ છે કે અહીં રાખવામાં આવેલું દરેક વિમાન કચરો નથી. કેટલાક વિમાનોને લાંબા સમય માટે સાચવી રાખવામાં આવે છે જેથી ભવિષ્યમાં તેમની જરૂર પડે તો ફરીથી ઉપયોગમાં લઈ શકાય.
કેટલાક કિસ્સામાં જૂના વિમાનોને આધુનિક જરૂરિયાત પ્રમાણે સુધારીને ફરીથી સૈન્ય ઉપયોગ માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે. આ પ્રક્રિયા અમેરિકાની સૈન્ય સંપત્તિને વધુ લાંબા સમય સુધી ઉપયોગી રાખવામાં મદદ કરે છે.
આમ, એરિઝોનાના રણમાં વિમાનોનો સંગ્રહ એક વ્યૂહાત્મક નિર્ણય છે જે અમેરિકાની સૈન્ય સંપત્તિને ટકાવી રાખવામાં મદદ કરે છે. તે દરેક વિમાનને કચરામાં ફેંકવાને બદલે તેમને સંગ્રહિત કરીને ભવિષ્યમાં તેમનો ઉપયોગ કરવાની યોજના દર્શાવે છે.
અહીં લડાકુ વિમાનો, માલસામાન અને સૈનિકોને લઈ જતાં મોટા વિમાનો, હવામાં ઈંધણ પૂરું પાડતા વિમાનો, દેખરેખ માટે ઉપયોગમાં લેવાતા વિમાનો અને અન્ય વિશેષ પ્રકારના વિમાનોનો સંગ્રહ કરવામાં આવે છે.કેટલાક અહેવાલોમાં અહીં મોટી સંખ્યામાં બી-૫૨ જેવા બોમ્બર વિમાનો અને સી-૫ જેવા વિશાળ પરિવહન વિમાનો હોવાનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
એટલે એક જ સ્થળે અલગ-અલગ પેઢીના અને અલગ-અલગ ભૂમિકાવાળા વિમાનો જોવા મળે છે.ડેવિસ-મન્થન ખાતેનું આ સંગ્રહ કેન્દ્ર માત્ર અમેરિકાની વાયુસેનાના વિમાનો પૂરતું મર્યાદિત નથી.
અહીં અમેરિકાની નૌકાદળ, મરીન દળ, તટરક્ષક દળ, અવકાશ સંશોધન સંસ્થા અને અન્ય સરકારી સંસ્થાઓ સાથે જોડાયેલા વિમાનો પણ સંગ્રહિત કરવામાં આવ્યા છે.
આ કારણે અહીં વિવિધ પ્રકારના વિમાનોનો વિશાળ સંગ્રહ જોવા મળે છે.હજારો વિમાનો એક જગ્યાએ જોવા મળે ત્યારે સ્વાભાવિક રીતે લોકોમાં સવાલ ઊભો થાય છે કે શું તેની પાછળ કોઈ મોટી ગુપ્ત સૈન્ય યોજના છે?
હાલ ઉપલબ્ધ વિશ્વસનીય માહિતી પ્રમાણે આવું માનવા માટે કોઈ પુરાવો નથી.
આ સંગ્રહ કેન્દ્ર વર્ષોથી અમેરિકાની સત્તાવાર સૈન્ય વ્યવસ્થાનો ભાગ છે. અહીં વિમાનોને સાચવવા, ફરી ઉપયોગમાં લેવા, વેચવા અથવા તેમના ભાગોનો ઉપયોગ કરવા માટે વ્યવસ્થા કરવામાં આવે છે.
એટલે ‘કંઈક મોટું ચાલી રહ્યું છે’ જેવી વાતો આ દૃશ્યને રહસ્યમય બનાવે છે, પરંતુ હકીકતમાં તેની પાછળ મુખ્યત્વે સૈન્ય સંપત્તિનું વ્યવસ્થિત સંચાલન છે.
સામાન્ય રીતે ધાતુની વસ્તુઓ માટે સૌથી મોટો શત્રુ કાટ હોય છે.વરસાદ, ભેજ અને તાપમાનમાં સતત ફેરફારથી ધાતુના ભાગો ઝડપથી ખરાબ થઈ શકે છે. પરંતુ એરિઝોનાના સૂકા વાતાવરણમાં આ પ્રક્રિયા ઘણી ધીમી પડે છે.
આ કારણે અહીં ખુલ્લા આકાશ નીચે વિમાનોને લાંબા સમય સુધી સંગ્રહિત રાખવા શક્ય બને છે.જમીનની કઠિનતા પણ મહત્વપૂર્ણ છે. ભારે વિમાનોને એક સ્થળેથી બીજા સ્થળે ખસેડવા માટે વિશાળ પક્કા માર્ગોની જરૂરિયાત ઓછી પડે છે.
આ સંગ્રહસ્થળનો એક મહત્વપૂર્ણ હેતુ વિમાનોને ફરીથી ઉપયોગી બનાવવાનો છે.માનો કે કોઈ વિમાન હવે નિયમિત સેવામાં ઉપયોગી નથી. તો પણ તેના એન્જિનના ભાગો, ઇલેક્ટ્રોનિક સાધનો, પાંખોના ભાગો અથવા અન્ય મોંઘી સામગ્રી ઉપયોગી હોઈ શકે છે.આ ભાગો કાઢીને અન્ય સમાન વિમાનોની જાળવણીમાં ઉપયોગ કરી શકાય છે.
આ પ્રક્રિયાથી અમેરિકાને જૂના સૈન્ય સાધનોમાંથી પણ મહત્તમ મૂલ્ય મેળવવામાં મદદ મળે છે.અમેરિકા પાસે સૈન્યમાં ઉપયોગ માટે જરૂરી કરતાં વધુ વિમાનો હોય અથવા કોઈ ચોક્કસ પ્રકારના વિમાનની જરૂરિયાત ઘટી જાય ત્યારે તેને સંગ્રહસ્થળમાં રાખવામાં આવે છે.
પછી નીતિ અને સુરક્ષા નિયમો પ્રમાણે કેટલાક વિમાનો અન્ય દેશો અથવા સંસ્થાઓને વેચવામાં અથવા હસ્તાંતરિત કરવામાં આવી શકે છે.આ રીતે રણમાં પડેલું વિમાન ક્યારેક ફરી બીજા દેશના આકાશમાં ઉડતું પણ જોવા મળી શકે છે.
સૈન્યમાં ક્યારેય કોઈ સાધનની જરૂર થઈ શકે છે. નવું વિમાન બનાવવા ઘણો સમય લાગી શકે છે, પણ પહેલેથી બનાવેલા વિમાનને સાચવી રાખવાથી તેનો ઉપયોગ કરવો સરળ રહે છે.આથી અમેરિકાની સૈન્ય વ્યવસ્થા માટે આ પ્રકારનું સંગ્રહ લાંબા સમયની યોજના છે.
લાંબા વિસ્તારમાં એક પછી એક ઉભેલા હજારો વિમાનો જોતાં આ જગ્યા કબ્રસ્તાન જેવી લાગે છે.આથી સામાન્ય લોકો અને માધ્યમો આને 'વિમાનોનું કબ્રસ્તાન' કહે છે.
પણ આ નામ થોડું ભ્રામક છે, કારણ કે આ વિમાનો બધા નિષ્ક્રિય નથી. કેટલાક સંગ્રહ માટે છે, કેટલાક પુનઃઉપયોગ માટે છે, અને કેટલાકના ભાગો અન્ય વિમાનો માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે.
આ સ્થળ અમેરિકાની સૈન્ય શક્તિનો એક પાસો પણ દર્શાવે છે.વિશ્વમાં ઘણી વખત સૈન્ય શક્તિનું મૂલ્યાંકન સક્રિય વિમાનો અથવા સૈનિકોની સંખ્યાથી કરવામાં આવે છે. પણ કોઈ દેશ પાસે કેટલો વધારાનો સામાન છે તે પણ તેની વ્યૂહાત્મક ક્ષમતાનો ભાગ બની શકે છે.
હજારો વિમાનોને લાંબા સમય સુધી સાચવી રાખવાની ક્ષમતા બતાવે છે કે અમેરિકાએ સૈન્ય સંપત્તિના સંચાલન માટે કેટલું વિશાળ માળખું બનાવ્યું છે.
આ વાતને પૂર્ણપણે નકારી શકાય નહીં કે કેટલાક વિમાનો ભવિષ્યમાં જરૂર પડે ત્યારે ઉપયોગમાં લઈ શકાય. પણ તેનો અર્થ એ નથી કે અમેરિકા આ બધા વિમાનોને કોઈ તાત્કાલિક યુદ્ધ માટે તૈયાર રાખ્યાં છે.
ખરેખાબે આ સંગ્રહ કેન્દ્રનો હેતુ લાંબા ગાળાનો છે—વિમાનોને સાચવવા, ઉપયોગી ભાગોનો પુનઃઉપયોગ કરવા અને જરૂર પડે ત્યારે ફરીથી સેવામાં લાવવા.
તેથી આ સ્થળને 'ગુપ્ત યુદ્ધની તૈયારી' કહેવું ભ્રામક બની શકે છે.
Was this story interesting?
