ઈરાન સંકટ વચ્ચે બ્રિક્સમાં વધ્યો મતભેદ, એકમત બનાવવાની કવાયત શરૂ

પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલતો ગંભીર સૈન્ય સંઘર્ષ હવે  સંગઠન પર પણ અસર કરી રહ્યો છે. નવી દિલ્હીમાં યોજાનારી શિખર બેઠક પહેલાં, સંગઠનના વરિષ્ઠ રાજદ્વારીઓ અને વાટાઘાટકારો સતત ચર્ચા કરી રહ્યા છે. મુખ્ય પ્રયાસ એ છે કે સભ્ય દેશોના મતભેદ દૂર કરીને એક સંયુક્ત ઘોષણા પર સહમતિ હાંસલ કરવામાં આવે.

બ્રિક્સના અગિયાર સભ્યોમાં ઈરાન, સંયુક્ત આરબ અમીરાત અને સાઉદી અરેબિયા જેવા પશ્ચિમ એશિયાના દેશો પણ છે. આ દેશોના પ્રાદેશિક હિતો અલગ હોવાથી યુદ્ધ અંગે એકસરખું વલણ બનાવવું મુશ્કેલ છે.

વર્તમાન સંકટમાં સૌથી મોટો મતભેદ ઈરાન અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત વચ્ચે છે. અગાઉની 브릭스 બેઠકોમાં બંને દેશો પશ્ચિમ એશિયાના યુદ્ધ અંગે સંયુક્ત ભાષા પર સહમત થઈ શક્યા નહોતા. તેથી એકતા દર્શાવતી સંયુક્ત ઘોષણા બહાર પાડવી મુશ્કેલ બની ગઈ.

હવે ના વરિષ્ઠ વાટાઘાટકારો બંને પક્ષોની ચિંતાઓને ધ્યાનમાં રાખીને એવી ભાષા બનાવવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યા છે, જે તમામ સભ્ય દેશો સ્વીકારી શકે. આ માટે યુદ્ધ, પેલેસ્ટાઇનની સ્થિતિ, નાગરિકોની સુરક્ષા અને પ્રાદેશિક સ્થિરતા જેવા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા ચાલી રહી છે.

બ્રિક્સના વર્તમાન અધ્યક્ષ તરીકે ભારત માટે આ સમગ્ર પ્રક્રિયા રાજદ્વારી રીતે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. ભારતનો પ્રયત્ન સંગઠનને કોઈ એક દેશ અથવા કોઈ એક ભૂરાજકીય વિચારધારાની તરફેણમાં લઇ જવાને બદલે આર્થિક વિકાસ, શાંતિ, સહકાર અને વૈશ્વિક દક્ષિણના હિતો પર કેન્દ્રિત રાખવાનો છે.

ભારતે સંયુક્ત ઘોષણામાં આતંકવાદ સામે મજબૂત વલણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓમાં સુધારાની જરૂરિયાત જેવા મુદ્દાઓનો સમાવેશ કરવાની પણ ભલામણ કરી છે. સાથે જ ઊર્જા સુરક્ષા અને વૈશ્વિક પુરવઠા વ્યવસ્થાને મજબૂત બનાવવાના મુદ્દાઓ પણ મહત્વના રહેશે.

પશ્ચિમ એશિયાનો સંઘર્ષ માત્ર રાજદ્વારી મુદ્દો નથી. તેની સીધી અસર વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા પર પડી રહી છે. હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં વધતા તણાવને કારણે તેલ પરિવહન અને વૈશ્વિક બજારો અંગે ચિંતા વધી છે. તાજેતરમાં જહાજો પર થયેલી કાર્યવાહી અને હુમલાઓને કારણે વૈશ્વિક વેપાર માટે જોખમ વધ્યું છે.

બ્રિક્સના ઘણા સભ્ય દેશો ઊર્જા આયાત અને નિકાસ સાથે જોડાયેલા હોવાથી આ મુદ્દો સંગઠન માટે અત્યંત મહત્વનો બની ગયો છે. તેથી સંભવિત સંયુક્ત ઘોષણામાં ઊર્જા પુરવઠાની સુરક્ષા અને વૈશ્વિક વેપાર માર્ગોની સ્થિરતા પર ભાર મૂકાય તેવી શક્યતા છે.

વર્ષ ૨૦૨૬ દરમિયાન બ્રિક્સની કેટલીક મહત્વપૂર્ણ બેઠકોમાં ઈરાનના યુદ્ધ અંગે એકમત થવામાં મુશ્કેલી પડી હતી. વિદેશ મંત્રીઓની બેઠક બાદ પણ સભ્ય દેશો વચ્ચે સંપૂર્ણ સહમતી બની શકી નહોતી. ઈરાન તરફથી અમેરિકી અને ઇઝરાયેલી કાર્યવાહી અંગે કડક ભાષાની માંગ કરવામાં આવી હતી, જ્યારે સંયુક્ત આરબ અમીરાત ઈરાનના હુમલાની નિંદા કરવા માગતું હતું.

આ પરિસ્થિતિએ બ્રિક્સની આંતરિક એકતા સામે સવાલો ઊભા કર્યા છે. હવે નવી દિલ્હીની બેઠકમાં આ મતભેદોને કેટલા પ્રમાણમાં દૂર કરી શકાય છે તે મહત્વનું રહેશે.