હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં હુમલાથી ખળભળાટ, ત્રણ ટેન્કરને નુકસાન; તેલ પુરવઠા પર વધ્યું જોખમ

મધ્ય પૂર્વમાં ફરી એકવાર તણાવ ચરમસીમાએ પહોંચી ગયો છે. વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત અને વ્યૂહાત્મક સમુદ્રી માર્ગોમાંથી એક એવા **હોર્મુઝ જળમાર્ગ (Strait of Hormuz)**માં ત્રણ ઓઇલ ટેન્કર પર હુમલાની ઘટનાએ આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયને ચિંતામાં મૂકી દીધો છે. વિવિધ આંતરરાષ્ટ્રીય અહેવાલો અનુસાર, ઈરાન સાથે જોડાયેલા દળો અથવા ઈરાનની કાર્યવાહીની આશંકા વચ્ચે આ હુમલાઓ થયા હોવાનું કહેવામાં આવી રહ્યું છે, જોકે તમામ દાવાઓની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ થઈ નથી અને ઈરાને કેટલાક આરોપોને નકારી કાઢ્યા છે.

હોર્મુઝ જળમાર્ગ પર્શિયન ખાડી અને ઓમાનની ખાડીને જોડે છે. વિશ્વના દરિયાઈ માર્ગે થનારા ક્રૂડ ઓઇલ અને એલએનજીના મોટા હિસ્સાનું પરિવહન આ જ માર્ગેથી થાય છે. તેથી અહીં કોઈપણ પ્રકારનો હુમલો કે તણાવ માત્ર મધ્ય પૂર્વ પૂરતો મર્યાદિત રહેતો નથી, પરંતુ તેની સીધી અસર વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને તેલના ભાવ પર પણ જોવા મળે છે.

તાજેતરના અહેવાલો અનુસાર, હોર્મુઝ નજીક ત્રણ વ્યાવસાયિક તેલ ટેન્કર હુમલાનો ભોગ બન્યા. કેટલાક જહાજોને નુકસાન પહોંચ્યું હોવાની માહિતી સામે આવી છે, જ્યારે ક્રૂ સભ્યોને સુરક્ષિત સ્થળે ખસેડવાની કાર્યવાહી હાથ ધરવામાં આવી હતી. બ્રિટિશ અને અન્ય આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ સુરક્ષા એજન્સીઓએ આ વિસ્તારમાં જોખમનું સ્તર વધાર્યું છે અને પસાર થતાં વેપારી જહાજોને વધારાની સાવચેતી રાખવા સૂચના આપી છે.

અમુક પશ્ચિમી દેશો અને પ્રાદેશિક સૂત્રોએ આ હુમલાઓ માટે ઈરાન અથવા ઈરાન સાથે જોડાયેલા દળોને જવાબદાર ગણાવ્યા છે. બીજી તરફ, ઈરાને અગાઉ આવા કેટલાક આરોપોને ફગાવ્યા છે અને પ્રાદેશિક તણાવ માટે અમેરિકા તથા તેના સહયોગીઓને જવાબદાર ઠેરવ્યા છે. હાલ આ ઘટનાની સ્વતંત્ર તપાસ ચાલી રહી છે અને તમામ પક્ષો તરફથી અલગ-અલગ દાવા કરવામાં આવી રહ્યા છે.

હોર્મુઝમાં વધતા તણાવની અસર તરત જ આંતરરાષ્ટ્રીય તેલ બજારમાં જોવા મળી. રોકાણકારોમાં ચિંતા વધતા ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં તેજી જોવા મળી. જો આ વિસ્તારમાં અસ્થિરતા લાંબા સમય સુધી યથાવત રહે, તો પેટ્રોલ, ડીઝલ અને અન્ય પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોના વૈશ્વિક ભાવ પર પણ અસર પડી શકે છે. ભારત જેવા મોટા તેલ આયાતકાર દેશો માટે પણ આ સ્થિતિ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.

હુમલાઓ બાદ અનેક આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ કંપનીઓએ પોતાના જહાજોના રૂટની સમીક્ષા શરૂ કરી છે. કેટલીક કંપનીઓએ હોર્મુઝમાંથી પસાર થતી મુસાફરીમાં વિલંબ કર્યો છે, જ્યારે કેટલીકએ વધારાના સુરક્ષા પગલાં અપનાવ્યા છે. દરિયાઈ વીમા પ્રીમિયમમાં પણ વધારો થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.

છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી અમેરિકા, ઈરાન અને ઈરાન સમર્થિત જૂથો વચ્ચે તણાવ સતત વધી રહ્યો છે. ઈરાક, યમન અને ખાડી ક્ષેત્રમાં બનેલી ઘટનાઓને કારણે સમગ્ર પ્રદેશમાં સુરક્ષા પડકાર ઊભા થયા છે. વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે જો રાજદ્વારી પ્રયાસો સફળ નહીં થાય, તો હોર્મુઝમાં વધુ અસ્થિરતા વૈશ્વિક વેપાર અને ઊર્જા પુરવઠા માટે મોટો પડકાર બની શકે છે.

હોર્મુઝ જળમાર્ગ માત્ર એક સમુદ્રી માર્ગ નથી, પરંતુ વૈશ્વિક ઊર્જા સુરક્ષાનું કેન્દ્ર છે. અહીં સર્જાતી દરેક ઘટના વિશ્વના તેલ બજાર, જહાજરાની અને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણને સીધી અસર કરે છે. હાલ તમામ દેશો પરિસ્થિતિ પર નજીકથી નજર રાખી રહ્યા છે અને વધુ તણાવ અટકાવવા રાજદ્વારી પ્રયાસો તેજ કરવામાં આવી રહ્યા છે. આગામી દિવસોમાં તપાસના પરિણામો અને સંબંધિત દેશોની પ્રતિક્રિયા આ સમગ્ર ઘટનાની દિશા નક્કી કરશે.