ટ્રકનું એન્જિન બંધ છતાં માલ રહેશે ઠંડો, આઈઆઈટી દિલ્હીની નવી તકનીકથી ૭૫ ટકા ખર્ચ બચત

ભારતમાં ખાદ્યપદાર્થોના સંગ્રહ અને પરિવહન સાથે જોડાયેલી એક મોટી સમસ્યાનો ઉકેલ શોધવાના પ્રયાસમાં I I T Delhi ની પૂર્વ વિદ્યાર્થી શૈવી મલિક અને તેમની ટીમે બેટરીથી ચાલતું ઠંડક યંત્ર વિકસાવ્યું છે, જે ટ્રકના એન્જિન પર નિર્ભર રહેતું નથી. આ નવી વ્યવસ્થાથી નાશવંત ખાદ્યપદાર્થોને લાંબા સમય સુધી યોગ્ય તાપમાને રાખવામાં મદદ મળી શકે છે અને ઠંડક માટે થતા ખર્ચમાં ૭૫ ટકા સુધીનો ઘટાડો થવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે.

સામાન્ય રીતે ઠંડકવાળી માલવાહક ગાડીઓમાં માલને ઠંડો રાખવા માટેની વ્યવસ્થા ટ્રકના એન્જિન સાથે જોડાયેલી હોય છે. એટલે ટ્રકનું એન્જિન બંધ થાય ત્યારે ઠંડકની વ્યવસ્થા પણ અસરગ્રસ્ત થઈ શકે છે. ખાસ કરીને માલ ચઢાવતી વખતે, ટ્રાફિકમાં લાંબો સમય ઊભા રહેતી વખતે અથવા ટ્રકમાં કોઈ તકનીકી ખામી સર્જાય ત્યારે નાશવંત વસ્તુઓને યોગ્ય તાપમાનમાં રાખવું મુશ્કેલ બની શકે છે.

શૈવી મલિકની સહસ્થાપક ટીમે વિકસાવેલી નવી વ્યવસ્થા આ સમસ્યાથી અલગ રસ્તો અપનાવે છે. તેમાં બેટરી આધારિત ઠંડક વ્યવસ્થા છે, જે ટ્રકના એન્જિનથી સ્વતંત્ર રીતે કામ કરી શકે છે. ઉપલબ્ધ માહિતી પ્રમાણે આ વ્યવસ્થા એક વખત ચાર્જ કર્યા પછી લગભગ છથી આઠ કલાક સુધી ચાલી શકે છે.

આ નવી ટેક્નોલોજીની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે તેની કામગીરીનો ખર્ચ ઓછો થાય છે. યોતુહ એનર્જી કહે છે કે તેમની સિસ્ટમ ઠંડક ચલાવવાનો ખર્ચ અંદાજે સત્તર ટકા સુધી ઘટાડે છે.

કંપનીનો લક્ષ્ય છે કે નાની માલવાહક વાહનો અને વીજળીથી ચાલતા વાહનોમાં ઠંડક સિસ્ટમ સરળતાથી મળે. જૂની ઠંડક પદ્ધતિની ઊંચી કિંમતને કારણે ઘણા નાની વાહન માલિકો માટે નાશવંત ખોરાકના પરિવહનમાં જરૂરી સુવિધા મેળવવી મુશ્કેલ છે. નવી સિસ્ટમ ખર્ચ ઘટાડીને આ પરિવહનને સરળ બનાવે છે.

ભારતમાં ખેતીનું ઉત્પાદન ઘણું થાય છે, પરંતુ ખેતરમાંથી બજાર સુધી પહોંચતા પહેલા અથવા પહોંચ્યા પછી યોગ્ય ઠંડક અને સંગ્રહ ન હોવાને કારણે ઘણો ખોરાક બગડી જાય છે.

ફળો, શાકભાજી, દૂધ, દૂધની વસ્તુઓ, માંસ અને જમાવેલી ખાદ્ય વસ્તુઓને સતત નિયંત્રિત તાપમાન જોઈએ છે. જો પરિવહન દરમિયાન ઠંડકમાં થોડો પણ વિક્ષેપ થાય તો માલની ગુણવત્તા ઘટે છે અને આખો જથ્થો બગડી શકે છે.

આથી ઓછા ખર્ચે અને વિશ્વસનીય ઠંડક સુવિધા મળે તો ખોરાકનું બગાડ ઓછું થાય છે. યોતુહ એનર્જીનો મુખ્ય હેતુ પણ ભારતની ઠંડક આધારિત પુરવઠા વ્યવસ્થાને વધુ સસ્તી, ટકાઉ અને સરળ બનાવવાનો છે.

નવી સિસ્ટમનો બીજો મહત્વપૂર્ણ લાભ એ છે કે ઠંડક માટે ટ્રકનું એન્જિન ચાલુ રાખવાની જરૂર નથી.

જૂની પદ્ધતિમાં વાહન લાંબા સમય ઊભું રહે ત્યારે પણ ઠંડક જાળવવા માટે ઈંધણ વપરાય છે. નવી બેટરી આધારિત સિસ્ટમ આ જરૂરિયાત ઘટાડે છે.

જો ટ્રક રસ્તામાં ખામી આવે તો પણ ઠંડક સિસ્ટમ સ્વતંત્ર રીતે ચાલુ રહી શકે છે. આ સુવિધા ખાસ કરીને દૂધ, આઈસ્ક્રીમ અને જમાવેલી ખાદ્ય વસ્તુઓ જેવા સંવેદનશીલ માલના પરિવહનમાં મહત્વપૂર્ણ છે.

જ્યારે ટ્રક પર ઠંડક માટેના એન્જિનની જરૂરિયાત ઓછી થાય છે, ત્યારે ડીઝલનો ઉપયોગ પણ ઓછો થાય છે. આથી પરિવહનમાં કાર્બન ઉત્સર્જન ઓછું કરવાની તક મળે છે.

કંપનીની વાત મુજબ, તેમની એક રીતથી દર વર્ષે લગભગ ૩૬ ટન કાર્બન ઉત્સર્જન બચાવી શકાય છે. પણ વાસ્તવિક બચત વાહનના ઉપયોગ, ઠંડકની જરૂર, બેટરીની ક્ષમતા અને કામગીરીની પરિસ્થિતિ પર આધારિત રહેશે.

શૈવી મલિક, માત્ર ૨૫ વર્ષીય, આ નવી યોજના સાથે જોડાયેલી છે. તેણે આઈઆઈટી દિલ્હીમાં જૈવપ્રૌદ્યોગિકી શીખી અને પૂર્વ સાથીઓ વિવેક મહિન્દ્રકર અને ધાર્મિક બાપોદરા સાથે મળીને યોતુહ એનર્જી શરૂ કરી.

કંપની શરૂ કરતી વખતે પરિવારનું સહકાર અને અનુદાન સાથે અન્ય નાણાકીય મદદ મળી. ત્યારબાદ કંપનીને ગ્રાહકો મળવા લાગ્યા અને તેની ટેકનોલોજી નાશવંત ખાદ્યપદાર્થોના પરિવહનમાં ઉપયોગમાં આવી.

ભારતમાં ઠંડકવાળા પરિવહનમાં મોટા વાહનો સામાન્ય છે. પણ નાના વેપારીઓ અને સ્થાનિક વિતરણ માટે આવા વાહનો મોંઘા હોય છે.

આ નવી રીતથી નાના માલવાહક વાહનો પણ ઠંડકવાળા બની શકે છે. કંપની કહે છે કે તેનો ઉપયોગ નાના વાહનો અને વીજળીથી ચાલતા વાહનોમાં પણ થઈ શકે છે. આથી શહેરોમાં દૂધ, ફળ, શાકભાજી, આઈસ્ક્રીમ અને અન્ય નાશવંત વસ્તુઓ પહોંચાડવામાં મદદ મળશે.

આ સિસ્ટમમાં ઊર્જા બચાવવા માટે કેટલીક બુદ્ધિશાળી સુવિધાઓ છે. જ્યારે દરવાજો ખોલવામાં આવે છે ત્યારે સિસ્ટમ તેની કામગીરી બદલી શકે છે જેથી ઠંડકની જરૂરિયાત મુજબ કામ થાય.

આ પ્રકારની સિસ્ટમ ખાસ કરીને શહેરોમાં ઉપયોગી બની શકે છે. કારણ કે વારંવાર દરવાજો ખોલવાથી ઠંડક બહાર નીકળી જાય છે અને સામાન્ય ઠંડક સિસ્ટમને ફરીથી ઠંડુ રાખવા માટે વધુ ઊર્જા જરૂરી બને છે.

નવી સિસ્ટમ નાના માલવાહક વાહનોને પણ ઠંડકવાળા વાહનમાં બદલી શકે છે. કંપનીના જણાવ્યા મુજબ તેનો ઉપયોગ નાના વાહનો અને વીજળીથી ચાલતા વાહનોમાં પણ થઈ શકે છે. આથી શહેરોમાં દૂધ, ફળો, શાકભાજી, આઈસ્ક્રીમ અને અન્ય નાશવંત વસ્તુઓ સુરક્ષિત રીતે પહોંચાડી શકાય છે.

યોતુહ એનર્જીની શરૂઆત વર્ષ ૨૦૨૨માં થઈ હતી. કંપનીએ આશરે રૂ. ૧.૫૩ કરોડનું નાણાકીય ભંડોળ મેળવ્યું છે.કંપનીને આઈઆઈટી મદ્રાસ સાથે જોડાયેલી સંસ્થાકીય સહાય મળી છે. તેના ગ્રાહકોમાં અમૂલ આઈસ્ક્રીમ અને મેકકેઈન જેવી કંપનીઓના વિતરકોનો સમાવેશ થાય છે.

ભારતમાં ઠંડક આધારિત પુરવઠા સિસ્ટમનો વિસ્તાર હજુ મર્યાદિત છે. ઊંચો ખર્ચ, વીજળીની ઉપલબ્ધતા અને ઠંડક જાળવવાની મુશ્કેલી જેવા અનેક પડકારો છે.જો ઓછા ખર્ચે ચાલતી બેટરી આધારિત ઠંડક સિસ્ટમ મોટા પ્રમાણમાં અપનાવવામાં આવે તો નાના વેપારીઓ માટે નાશવંત માલનું સુરક્ષિત પરિવહન સરળ બનશે.

આથી ખેડૂતોને પોતાના ઉત્પાદનો વધુ દૂરના બજારો સુધી પહોંચાડવામાં મદદ મળી શકે છે. સાથે જ શહેરોમાં ગ્રાહકો સુધી પહોંચતા માલની ગુણવત્તા પણ સારી રીતે જાળવી શકાશે.

આ પ્રકારની નવી તકનીક માટે સૌથી મોટો પડકાર તેનો મોટા પાયે ઉપયોગ છે. પ્રયોગશાળામાં અથવા મર્યાદિત વાહનોમાં સફળતા મેળવ્યા બાદ દેશભરમાં હજારો વાહનોમાં તેનો ઉપયોગ કરવો અલગ પ્રકારનું પડકારરૂપ કામ છે.

બેટરીની કિંમત, ચાર્જિંગની સુવિધા, લાંબા સમય સુધી કામગીરી, ગરમ હવામાનમાં કાર્યક્ષમતા અને જાળવણી જેવા મુદ્દાઓ મહત્વપૂર્ણ રહેશે.

જો આ પડકારો સફળતાપૂર્વક ઉકેલી શકાય તો ભારતના ઠંડકવાળા પરિવહન ક્ષેત્રમાં આ નવીનતા નોંધપાત્ર પરિવર્તન લાવી શકે છે.