ભારત-ચિલી વેપાર કરાર અંતિમ તબક્કામાં, બજાર અને ખનિજોના અવરોધ દૂર કરવા પ્રયાસ

ભારત અને ચિલી વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી વેપાર વાટાઘાટો હવે મહત્વપૂર્ણ તબક્કામાં પહોંચી ગયા છે. બંને દેશો હાલ બજારમાં વધુ સરળ પ્રવેશ અને મહત્વપૂર્ણ ખનિજોની ઉપલબ્ધતા જેવા બાકી રહેલા મુદ્દાઓ પર સહમતિ બનાવવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યા છે. ભારત ચિલી સાથેના હાલના પ્રાધાન્યપૂર્ણ વેપાર કરારને વધુ વ્યાપક આર્થિક ભાગીદારીમાં બદલવા માગે છે.

ભારતના વાણિજ્ય સચિવ રાજેશ અગ્રવાલ દક્ષિણ અમેરિકા મુલાકાતે જઈ રહ્યા છે. તેમની મુલાકાત ૨૪થી ૨૮ ઓગસ્ટ દરમિયાન થશે. ચિલી સાથે બ્રાઝિલ અને આર્જેન્ટિનાને પણ સામેલ કરવામાં આવ્યા છે. ભારતનો હેતુ દક્ષિણ અમેરિકાના દેશો સાથે વેપાર વધારવાનો અને નિકાસ માટે નવા બજારો ઊભા કરવાનો છે.

ભારત અને ચિલી વચ્ચે વર્ષ ૨૦૦૬માં એક ખાસ વેપાર કરાર શરૂ થયો હતો. આ કરાર દ્વારા ભારત અને ચિલી બંને દેશોએ અમુક વસ્તુઓની આયાત પર ટેક્સમાં થોડી રાહત આપી હતી.

હવે ભારત અને ચિલી બંને દેશો આ જૂના કરારને બદલીને એક મોટો આર્થિક કરાર કરવા માંગે છે. આ નવા કરારમાં માત્ર સામાનનો વેપાર જ નહીં, પણ સેવાઓ, રોકાણ, નાના ઉદ્યોગો અને જરૂરી ખનિજોના કામમાં પણ સાથે મળીને કામ કરવાનો વિચાર છે.

ભારત અને ચિલી વચ્ચે અત્યાર સુધીમાં ચાર વાર વાટાઘાટો થઈ ચૂકી છે. છેલ્લી વાર ડિસેમ્બર ૨૦૨૫માં આ વાટાઘાટો થઈ હતી. હવે ભારત અને ચિલી વચ્ચેના કેટલાક બાકી રહેલા વિષયો પર સમજૂતી લાવવાનો પ્રયાસ ચાલી રહ્યો છે.

ભારત અને ચિલી વચ્ચેના આ કરારમાં સૌથી મોટી વાત એ છે કે બંને દેશોના બજારો એકબીજા માટે કેવી રીતે ખુલી શકે છે.

ચિલી ઈચ્છે છે કે ચિલીના સામાનને ભારતના બજારમાં સરળતાથી વેચવા મળે. બીજી બાજુ, ભારત પણ એવું ઈચ્છે છે કે ભારતના સામાનને ચિલીના બજારમાં વેચવા માટે વધુ સારી તકો મળે.

જો ભારત અને ચિલી વચ્ચે આ કરાર પૂરો થઈ જશે, તો ભારતીય દવાઓ, વાહનો, મશીનો, કેમિકલ, કપડાં અને ખાવા-પીવાની વસ્તુઓ બનાવનારા લોકોને ચિલીમાં વેપાર કરવાની મોટી તક મળશે.

ભારત માટે આ ખૂબ જ જરૂરી છે કારણ કે અત્યારે દુનિયાના વેપારમાં ઘણી અસ્થિરતા છે. એટલે જ ભારત હવે નવા બજારો શોધી રહ્યું છે. દક્ષિણ અમેરિકા ભારત માટે નિકાસ વધારવાનો એક સારો રસ્તો બની શકે છે.

આ ચર્ચાઓમાં સૌથી મહત્વનો મુદ્દો મુખ્ય ખનિજ છે.

ચિલી દુનિયામાં તાંબાનો સૌથી મોટો ઉત્પાદક છે અને ત્યાં લિથિયમ ઘણું છે. બંને ખનિજ ભારત માટે આવતા વર્ષોમાં ખૂબ જ જરૂરી બનશે.

લિથિયમ વીજ કારોની બેટરી, ઊર્જા સંગ્રહ અને અન્ય નવી ટેકમાં વપરાય છે. તાંબું વીજળી, વાહનો, બાંધકામ અને નવી ઊર્જાના ઘણા ક્ષેત્રોમાં જરૂરી છે.

ભારત વીજ કાર અને સ્વચ્છ ઊર્જા 만드는 ક્ષમતા વધારવા માંગે છે. તેથી ચિલીમાંથી લિથિયમ અને તાંબાની સતત અને વિશ્વસનીય પુરવઠો માત્ર વેપાર નહીં, પણ લાંબા ગાળાની ઔદ્યોગિક સુરક્ષા માટે પણ મહત્વનો છે.

સંપૂર્ણ દુનિયામાં મુખ્ય ખનિજોની માંગ ઝડપથી વધી રહી છે. વીજ કાર, બેટરી, સૂર્ય અને પવન ઊર્જા અને આધુનિક ઉદ્યોગોમાં તેની જરૂરિયાત વધતી જાય છે.

આથી ભારત એકમાત્ર દેશો પર આધાર રાખવા નથી માંગતું. ચિલી સાથે મજબૂત સંબંધો ભારતને બીજા પુરવઠા રસ્તાઓ બનાવવામાં મદદ કરી શકે.

પ્રસ્તાવિત કરારમાં મુખ્ય અને મહત્વપૂર્ણ ખનિજોના વેપાર માટે ખાસ નિયમો રાખવા પર ચર્ચા થઈ રહી છે. તેનો ઉદ્દેશ લિથિયમ અને તાંબાની ઉપલબ્ધતા સરળ બનાવવાનો છે.

બંને દેશોના વેપારમાં તાજેતરમાં મોટો વધારો થયો છે. જૂન ત્રિમાસિકમાં દ્વિપક્ષીય વેપાર લગભગ 74 % વધીને 2.06 અબજ ડોલર થયો. પહેલા આ સમયગાળા દરમિયાન 1.19 અબજ ડોલર હતો.

આ સમયગાળામાં ચિલીમાંથી ભારતની આયાત લગભગ 95 % વધી, અને ભારતની ચિલી તરફની નિકાસમાં પણ લગભગ 20 % વધારો થયો.

પરંતુ વેપાર વૃદ્ધિ સાથે ભારતની વેપાર ખાધ પણ વધી છે. તેથી આવતા કરારમાં ભારત માટે નિકાસ વધારવી અને વેપાર સંતુલન સુધારવું પણ મહત્વનું રહેશે.

જો ભારત અને ચિલી વચ્ચે એક મોટો વેપાર કરાર થાય, તો ભારતીય કંપનીઓ માટે ચિલીના બજારમાં જવું ખૂબ જ સરળ બની જશે.આ કરારથી દવા ઉદ્યોગ, વાહનસામગ્રી, ખેતીના સાધનો અને ઉત્પાદનો, કાપડ, રસાયણો, મશીનરી અને બીજા ઘણા ઉદ્યોગો માટે વેપાર કરવાની નવી તકો જોવા મળશે.

સાથે સાથે, ચિલીના ખનિજ ક્ષેત્રમાં ભારતીય કંપનીઓ રોકાણ કરી શકે છે અને લાંબા સમય સુધી સામાન પૂરો પાડવાના ભાગીદાર બની શકે છે.આ જે કરારની વાત થઈ રહી છે, તે માત્ર સામાનના વેપાર પૂરતો સીમિત નથી. આ કરારમાં સેવાઓ અને રોકાણને પણ પૂરતું મહત્વ આપવામાં આવી રહ્યું છે.

ભારતની માહિતી તકનીક (IT), નાણાકીય સેવાઓ, વ્યાવસાયિક સેવાઓ અને બીજા ઘણા ક્ષેત્રોની કંપનીઓ માટે પણ ચિલીમાં કામ કરવાની સારી તકો ઊભી થઈ શકે છે.

કરારમાં નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો વચ્ચે મળીને કામ કરવાના મુદ્દા પર પણ ધ્યાન આપી શકાય છે. આનાથી મોટા ઉદ્યોગોની સાથે સાથે નાના વ્યવસાયો પણ વિદેશી બજાર સુધી પહોંચી શકશે.

ચિલી માટે ભારત દુનિયાના સૌથી મોટા અને ઝડપથી આગળ વધતા બજારોમાંનું એક છે. ભારતથી ચિલીમાં દવાઓ, વાહનસામગ્રી, ઔદ્યોગિક વસ્તુઓ અને બીજી ઘણી વસ્તુઓની આયાત વધારવાની મોટી તક અહીં છે.

ભારત માટે ચિલી દક્ષિણ અમેરિકામાં એક ખાસ મિત્ર અને ભાગીદાર બની શકે છે. ખાસ કરીને તાંબું અને લિથિયમ જેવા ખનિજો ભારતની આવનારી પેઢીના ઉદ્યોગો માટે ખૂબ જ જરૂરી છે.

તેથી, આ કરાર માત્ર આયાત-નિકાસ વધારવા માટે નથી, પણ બંને દેશો વચ્ચે લાંબા સમય સુધી ચાલતી ઔદ્યોગિક અને વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી બનાવવાની એક મોટી તક છે.

હાલમાં વાટાઘાટો તેના છેલ્લા તબક્કામાં છે, પણ હજુ પણ કેટલાક મુદ્દાઓ પર બંને દેશોએ મળીને નિર્ણય લેવો પડશે.

બજારમાં કઈ વસ્તુઓ પર કેટલો ટેક્સ (શુલ્ક) ઓછો થશે, કયા ક્ષેત્રોને રક્ષણ મળશે અને મહત્વના ખનિજોના વેપાર માટે કઈ રીતે વ્યવસ્થા કરવામાં આવશે, તેવા પ્રશ્નો ખૂબ જ મહત્વના છે.

સાથે સાથે ભારત માટે એ પણ જોવું જરૂરી છે કે ચિલીમાંથી આવતા ખનિજોના પુરવઠામાં અચાનક ઘટાડો ન થાય અથવા નિકાસ પર કોઈ પ્રતિબંધ ન લાગે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આપણે લાંબા સમય સુધી ચાલતી અને ભરોસાપાત્ર પુરવઠા વ્યવસ્થા બનાવવી ખૂબ જ જરૂરી છે.

ભારત માત્ર ચિલી સાથે જ નહીં, પણ બ્રાઝિલ અને આર્જેન્ટિના જેવા દેશો સાથે પણ પોતાના વેપારના સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવવા માંગે છે. ભારતનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દક્ષિણ અમેરિકાના દેશોમાં ભારતની વેપારી હાજરીને વધુ મોટી બનાવવાનો છે.

આ બધા પ્રયાસો પાછળનું એક મોટું કારણ આખા વિશ્વના વેપારમાં વધી રહેલી અનિશ્ચિતતા છે. ભારત અલગ-અલગ દેશો અને અલગ-અલગ વિસ્તારો સાથે વેપાર વધારીને ભારતની નિકાસ માટે નવા અને વધુ વિકલ્પો ઊભા કરવા ઈચ્છે છે.