હોર્મુઝ જળમાર્ગને લઈને ઈરાન-ઓમાન વચ્ચે મોટો કરાર, અમેરિકા સામે ઈરાનનું કડક વલણ
By Teri meri bat TeamAugust 27, 2026
Photo: Teri meri bat Team
AI Key Highlights
- વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ હોર્મુઝ જળમાર્ગના નિયંત્રણ અને આવક વહેંચણી અંગે ઈરાન અને ઓમાન વચ્ચે સમજૂતી થઈ હોવાના અહેવાલો છે, જેની પુષ્ટિ ઈરાનના ક્રાંતિકારી રક્ષક દળના પ્રવક્તાએ કરી છે.
- આ કરારનો ઉદ્દેશ્ય જળમાર્ગમાં વ્યાપારી જહાજો માટે સુરક્ષિત માર્ગ સ્થાપિત કરવાનો અને સંભવતઃ લશ્કરી જહાજોની અવરજવર પર પ્રતિબંધ મૂકવાનો છે.
- જોકે, ઈરાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ જળમાર્ગને આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજો માટે સંપૂર્ણપણે ફરી ખોલવાનો નિર્ણય અમેરિકાની ભૂમિકા સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલો છે.
- ઈરાન માંગણી કરે છે કે અમેરિકા અગાઉ થયેલા સમજૂતી માળખા હેઠળની પોતાની જવાબદારીઓ પૂર્ણ કરે, તેહરાનની મુખ્ય માંગણીઓ સ્વીકારે અને તેના પરના પ્રતિબંધો હળવા કરે, અમેરિકા પર પ્રક્રિયામાં અવરોધ ઊભો કરવાનો આરોપ પણ લગાવ્યો છે.
- પર્શિયન અખાતને અરબી સમુદ્ર સાથે જોડતો હોર્મુઝ જળમાર્ગ વિશ્વના તેલ અને ગેસના વેપાર માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.
ઈરાન અને ઓમાન વચ્ચે વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ હોર્મુઝ જળમાર્ગના નિયંત્રણ અને તેમાં થતી આવકની વહેંચણી અંગે સમજૂતી થઈ હોવાના અહેવાલો સામે આવ્યા છે. ઈરાનના ક્રાંતિકારી રક્ષક દળના પ્રવક્તાના જણાવ્યા અનુસાર બંને દેશોએ જળમાર્ગમાં નિયંત્રણ અને આવકના હિસ્સા અંગે કરાર પૂર્ણ કર્યો છે. પરંતુ આ સમજૂતી છતાં હોર્મુઝ જળમાર્ગને આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજો માટે સંપૂર્ણ રીતે ફરી ખોલવાનો નિર્ણય હજુ અમેરિકાની ભૂમિકા સાથે જોડાયેલો છે.
ઈરાનનું કહેવું છે કે અમેરિકા અગાઉ થયેલા સમજૂતી માળખા હેઠળ પોતાની જવાબદારીઓ પૂર્ણ કરે અને તેહરાનની કેટલીક મુખ્ય માંગણીઓ સ્વીકારે ત્યાર બાદ જ જળમાર્ગ ફરીથી ખુલશે. ઈરાનના અધિકારીઓએ અમેરિકાને પ્રક્રિયામાં અવરોધ ઊભો કરવાનો આરોપ પણ લગાવ્યો છે. તેહરાનનું સ્પષ્ટ વલણ છે કે માત્ર ઓમાન સાથેની સમજૂતી પૂરતી નથી અને હોર્મુઝમાંથી જહાજોની અવરજવર સામાન્ય બનાવવા માટે અમેરિકાએ પણ જરૂરી પગલાં લેવા પડશે.
હોર્મુઝ જળમાર્ગ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઊર્જા માર્ગોમાંનો એક છે. પર્શિયન અખાતને અરબી સમુદ્ર સાથે જોડતો આ સાંકડો જળમાર્ગ વિશ્વના તેલ અને ગેસના વેપાર માટે અત્યંત મહત્વ ધરાવે છે. અહીં જહાજોની અવરજવર અટકવાથી માત્ર મધ્યપૂર્વના દેશો જ નહીં, પરંતુ એશિયા, યુરોપ અને વિશ્વના અન્ય બજારો પર પણ તેની સીધી અસર પડે છે.
છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી હોર્મુઝમાં અવરજવર પર પ્રતિબંધ અને સુરક્ષા સંકટને કારણે વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં ભારે અનિશ્ચિતતા જોવા મળી છે. હવે ઈરાન અને ઓમાન વચ્ચેની નવી સમજૂતીથી બજારમાં ફરીથી આશાવાદ ઊભો થયો છે અને હોર્મુઝ ફરી ખુલવાની આશાએ કાચા તેલના ભાવમાં ઘટાડો પણ નોંધાયો છે.
હાલમાં જે માહિતી મળી રહી છે તેના પરથી લાગે છે કે બંને દેશો વચ્ચે દરિયાઈ માર્ગ કેવી રીતે ચલાવવો, તેના પર કોનું નિયંત્રણ રહેશે અને તેનાથી થતી કમાણી કેવી રીતે વહેંચવી, તે બાબતે એક વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. આ સિવાય, હોર્મુઝમાં વ્યાપારી જહાજો સરળતાથી આવી-જઈ શકે તે માટે એક ખાસ રસ્તો નક્કી કરવા અને તે રસ્તો સુરક્ષિત રાખવા વિશે પણ વાતચીત થઈ છે.
આ નવા પ્લાનમાં લશ્કરી જહાજોને ત્યાંથી પસાર થવા પર રોક લગાવવાનો વિચાર પણ છે. વ્યાપારી જહાજોને ઈરાન અને ઓમાનના દરિયાઈ વિસ્તારમાંથી પસાર થવા માટે એક નક્કી કરેલો રસ્તો આપવામાં આવી શકે છે. આ સાથે જ, દરિયામાં રહેલા વિસ્ફોટક પદાર્થો અને સુરક્ષાના જોખમોને દૂર કરવા પર પણ ખાસ ધ્યાન આપવું પડશે.
ઈરાને કહ્યું છે કે જો હોર્મુઝનો રસ્તો ખુલ્લો રાખવો હોય, તો અમેરિકાએ પોતાની કેટલીક નીતિઓમાં ફેરફાર કરવો પડશે. તેહરાનનું માનવું છે કે અમેરિકાએ પોતાના પ્રતિબંધો હળવા કરવા જોઈએ, જળમાર્ગ પરના અવરોધો દૂર કરવા જોઈએ અને જૂની સમજૂતીઓ મુજબ કામ કરવું જોઈએ.
ઈરાનના અધિકારીઓએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે ઓમાન સાથે થયેલી વાતચીતને અલગથી જોવા જોઈએ નહીં. તેમના કહેવા મુજબ, હોર્મુઝમાં જહાજોની અવરજવર કાયમ માટે ત્યારે જ શરૂ થઈ શકશે જ્યારે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના મોટા વિવાદોનો અંત આવશે.
આ આખી બાબતમાં ઓમાન વચ્ચે એક મધ્યસ્થી તરીકે ખૂબ મહત્વનું કામ કરી રહ્યું છે. ઘણા સમયથી ઓમાન જ ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે વાતચીત કરાવવાનું કામ કરતું આવ્યું છે. હવે હોર્મુઝના આ મુદ્દે પણ ઓમાન બંને દેશોને એકબીજાની નજીક લાવવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યું છે.
ઓમાનના અધિકારીઓને આશા છે કે હોર્મુઝમાંથી જહાજો પસાર થવા માટે જલ્દી જ એક સુરક્ષિત રસ્તો બની જશે. જો આ વ્યવસ્થા ખરેખર લાગુ થશે, તો જ જહાજોની અવરજવર ધીરે ધીરે પહેલા જેવી સામાન્ય થઈ શકશે.
હોર્મુઝ જળમાર્ગ ફરી ખૂલવાની શક્યતા વૈશ્વિક કાચા તેલના બજાર પર અસર કરી રહી છે. લોકો માને છે કે જો ઈરાન અને ઓમાન વચ્ચેની યોજના સારી રીતે ચાલે અને અમેરિકા પણ સહમત થાય, તો તેલની સપ્લાયમાં રહેલી અનિશ્ચિતતા ઓછી થઈ શકે છે.
આ આશા કારણે કાચા તેલના ભાવમાં ઘટાડો આવ્યો છે. પરંતુ બજાર હજુ સાવચેત છે, કારણ કે ઈરાને કહ્યું છે કે અમેરિકાની શરતો અને પગલાં વિના હોર્મુઝ સંપૂર્ણપણે ખુલશે નહીં. તેથી આવતી કાલોમાં રાજદ્વારી ચર્ચાઓ અને અમેરિકાનો નિર્ણય બજાર માટે મુખ્ય રહેશે.
મહત્વનું છે કે ઈરાનના કેટલાક અધિકારીઓ કહે છે કે સમજૂતી પૂરી થઈ ગઈ છે, પણ અન્ય અહેવાલો કહે છે કે ઈરાન અને ઓમાન વચ્ચેની યોજના હજુ સંપૂર્ણપણે નક્કી થઈ નથી. રોઇટર્સે એક વરિષ્ઠ ઈરાની અધિકારીનું ઉદ્ધરણ આપ્યું, જેમાં તેમણે જણાવ્યું કે બંને દેશો હજુ નિયંત્રણ અને આવક વહેંચણી વિશે કામ કરી રહ્યા છે.
તેથી હાલની સ્થિતિને હોર્મુઝની સંપૂર્ણ પુનઃખુલવાની જાહેરાત તરીકે ન જોવું જોઈએ. વાસ્તવમાં, ઈરાન અને ઓમાન વચ્ચેના કરારની વિગતો, અમેરિકાની પ્રતિક્રિયા અને જહાજોની સુરક્ષા વિશેના મુદ્દાઓ હજી મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
Was this story interesting?
