ચીન-નેપાળ સંબંધોમાં નવો વળાંક, તિબેટ સંમેલન પહેલાં મોટો નિર્ણય

નેપાળની રાજધાની કાઠમંડુમાં આગામી મહિનામાં યોજાનાર આંતરરાષ્ટ્રીય તિબેટ અભ્યાસ સંમેલન પહેલાં ચીન અને નેપાળ વચ્ચેની રાજદ્વારી હલચલ ફરી ચર્ચામાં આવી છે. ચીને આ સંમેલનને લઈને પોતાની ચિંતા વ્યક્ત કર્યા બાદ હવે એવી માહિતી સામે આવી રહી છે કે દલાઈ લામાના પ્રતિનિધિઓ આ કાર્યક્રમમાં હાજરી આપશે નહીં. આ ઘટનાને કારણે ચીન-નેપાળ સંબંધો અને તિબેટ મુદ્દે કાઠમંડુની નીતિ ફરી ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવી ગઈ છે.

કાઠમંડુમાં 23થી 29 ઓગસ્ટ દરમિયાન યોજાનાર ઇન્ટરનેશનલ એસોસિએશન ફોર તિબેટન સ્ટડીઝના સંમેલનમાં વિશ્વના અનેક દેશોના વિદ્વાનો, સંશોધકો અને બૌદ્ધ અધ્યયન સાથે જોડાયેલા નિષ્ણાતો ભાગ લેશે. આયોજકોનું કહેવું છે કે આ સંપૂર્ણપણે શૈક્ષણિક અને સંશોધન આધારિત કાર્યક્રમ છે, જેમાં રાજકીય ચર્ચા માટે કોઈ સ્થાન નથી. તેમ છતાં ચીને નેપાળ સરકાર સમક્ષ ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે કેટલાક લોકો આ મંચનો ઉપયોગ તિબેટ સંબંધિત રાજકીય મુદ્દાઓ ઉઠાવવા માટે કરી શકે છે.

નેપાળ લાંબા સમયથી 'વન ચાઇના પોલિસી'નું પાલન કરતું આવ્યું છે. કાઠમંડુનું સત્તાવાર વલણ એ રહ્યું છે કે તેની જમીનનો ઉપયોગ ચીન વિરુદ્ધ કોઈપણ પ્રકારની રાજકીય અથવા અલગાવવાદી પ્રવૃત્તિ માટે થવા દેવામાં આવશે નહીં. તાજેતરમાં પણ નેપાળ સરકારે ફરી સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે તે પોતાની વન ચાઇના નીતિ પ્રત્યે સંપૂર્ણપણે પ્રતિબદ્ધ છે.

રાજકીય વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે ચીન છેલ્લા કેટલાક સમયથી નેપાળમાં તિબેટ સંબંધિત પ્રવૃત્તિઓ પર નજીકથી નજર રાખી રહ્યું છે. દલાઈ લામાના જન્મદિવસની ઉજવણી હોય કે તિબેટી શરણાર્થીઓ સાથે જોડાયેલા કાર્યક્રમો, બેઇજિંગ સતત નેપાળ સરકાર સાથે આ મુદ્દાઓ ઉઠાવતું રહ્યું છે. આવી સ્થિતિમાં દલાઈ લામાના પ્રતિનિધિઓની ગેરહાજરીને કેટલાક નિરીક્ષકો ચીનના રાજદ્વારી દબાણના સંદર્ભમાં પણ જોઈ રહ્યા છે, જોકે આ અંગે સત્તાવાર રીતે કોઈ પક્ષે સ્પષ્ટ કારણ જાહેર કર્યું નથી.

આ સમગ્ર ઘટનાએ ફરી એકવાર એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તિબેટનો મુદ્દો માત્ર ધાર્મિક કે સાંસ્કૃતિક નથી, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણ સાથે પણ ગાઢ રીતે જોડાયેલો છે. એક તરફ નેપાળ પોતાના પાડોશી ચીન સાથેના સંબંધોને સંતુલિત રાખવા માંગે છે, તો બીજી તરફ શૈક્ષણિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમોને પણ સફળતાપૂર્વક આયોજિત કરવાની તેની જવાબદારી છે.

આગામી દિવસોમાં કાઠમંડુમાં યોજાનાર આ સંમેલન પર સમગ્ર વિશ્વની નજર રહેશે. જો કે કાર્યક્રમ શૈક્ષણિક હોવાનું જણાવાયું છે, છતાં ચીન, નેપાળ અને તિબેટ સંબંધિત મુદ્દાઓને કારણે આ સંમેલનને વિશેષ રાજકીય મહત્વ મળ્યું છે. હવે જોવાનું રહેશે કે આ કાર્યક્રમ કોઈ વિવાદ વિના પૂર્ણ થાય છે કે પછી ફરી એકવાર તિબેટ મુદ્દો આંતરરાષ્ટ્રીય ચર્ચાનું કેન્દ્ર બને છે.