પ્રશાંત મંચમાં તાઈવાનની હાજરીથી રાજદ્વારી તણાવ, ચીનની ધમકીથી દેશોમાં ચિંતા
By Teri meri bat TeamSeptember 1, 2026
Photo: Teri meri bat Team
AI Key Highlights
- પાલાઉમાં યોજાયેલી પ્રશાંત ટાપુ મંચ (PIF)ની વાર્ષિક બેઠકમાં તાઈવાનના વિદેશમંત્રી લિન ચિયા-લુંગની હાજરીથી ચીન અને તાઈવાન વચ્ચે રાજદ્વારી તણાવ ફરી સપાટી પર આવ્યો છે.
- ચીને તાઈવાનની ભાગીદારી સામે ગંભીર નારાજગી વ્યક્ત કરી છે અને "પરિણામો"ની ચેતવણી આપી છે, જોકે ચીનના વિશેષ દૂતે તેને સીધી ધમકી ગણવાનો ઇનકાર કર્યો છે.
- બેઇજિંગ તાઈવાનને પોતાના પ્રદેશનો અભિન્ન અંગ માને છે અને તેની આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓમાં અલગ ઓળખ સાથેની ભાગીદારીનો સતત વિરોધ કરે છે.
- પાલાઉ, જે તાઈવાન સાથે રાજદ્વારી સંબંધો જાળવી રાખતા PIFના ત્રણ સભ્યોમાંથી એક છે, તેણે તાઈવાનના પ્રતિનિધિઓને વિકાસ ભાગીદાર તરીકે બેઠકમાં ભાગ લેવાની મંજૂરી આપી છે, જ્યારે ચીન આ મંચનો સત્તાવાર સંવાદ ભાગીદાર છે.
- આ ઘટના પ્રશાંત ક્ષેત્રમાં ચીન અને પશ્ચિમી દેશો, ખાસ કરીને અમેરિકા, ઓસ્ટ્રેલિયા અને ન્યૂઝીલેન્ડ વચ્ચે વધતી ભૂરાજકીય સ્પર્ધાને ઉજાગર કરે છે.
પ્રશાંત મહાસાગરના ટાપુ દેશોની વાર્ષિક બેઠકમાં તાઈવાનની હાજરીને લઈને ચીન અને તાઈવાન વચ્ચેનો તણાવ ફરી સામે આવી ગયો છે. પાલાઉમાં યોજાઈ રહેલી પ્રશાંત ટાપુ મંચની બેઠકમાં તાઈવાનના વિદેશમંત્રી લિન ચિયા-લુંગની હાજરીથી ચીને ગંભીર નારાજગી વ્યક્ત કરી છે અને તાઈવાનની હાજરીના “પરિણામો” આવશે તેવી ચેતવણી આપી છે.
ચીનના પ્રશાંત ટાપુ બાબતોના વિશેષ દૂત ચિયાન બોએ તાઈવાનની ભાગીદારી સામે વાંધો વ્યક્ત કરતાં કહ્યું કે બેઇજિંગને આ બાબતે ગંભીર ચિંતા છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે તાઈવાનની હાજરી યોગ્ય નથી અને ચીને પાલાઉ સરકાર તથા પ્રશાંત ટાપુ મંચના સચિવાલય સમક્ષ પોતાનો વિરોધ નોંધાવ્યો છે.
પાલાઉમાં ૩૧ ઓગસ્ટથી ૪ સપ્ટેમ્બર સુધી પ્રશાંત ટાપુ મંચની વાર્ષિક બેઠક ચાલી રહી છે. આ બેઠકનો મુખ્ય હેતુ પ્રશાંત ક્ષેત્રના દેશોને એકસાથે લાવીને આર્થિક વિકાસ, પર્યાવરણ, સુરક્ષા અને પ્રાદેશિક સહકાર અંગે ચર્ચા કરવાનો છે.
પરંતુ આ વખતે બેઠકની શરૂઆતથી જ ચીન અને તાઈવાન વચ્ચેના રાજદ્વારી મતભેદો ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવી ગયા છે. તાઈવાનના વિદેશમંત્રી લિન ચિયા-લુંગ ઉદ્ઘાટન સમારોહમાં હાજર રહ્યા હતા અને ત્યારબાદ વિવિધ બેઠકો તથા કાર્યક્રમોમાં પણ ભાગ લીધો હતો.
ચીન માટે તાઈવાનની આ હાજરી ખાસ સંવેદનશીલ છે, કારણ કે બેઇજિંગ તાઈવાનને પોતાના પ્રદેશનો ભાગ માને છે અને તાઈવાનની આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓમાં અલગ ઓળખ સાથેની ભાગીદારીનો સતત વિરોધ કરે છે.
ચીનના વિશેષ દૂત ચિયાન બોએ તાઈવાનની હાજરી વિશે કડક શબ્દોમાં પોતાની નારાજગી બતાવી. જ્યારે પૂછવામાં આવ્યું કે તાઈવાનની ભાગીદારીના કોઈ પરિણામો આવશે કે નહીં, તેમણે કહ્યું: “પરિણામો હંમેશાં હોય છે.”
તેમણે આ નિવેદનને સીધી ધમકી ગણવાનું નકારી કાઢ્યું. તેમણે કહ્યું કે ચીન એક સ્વતંત્ર દેશ તરીકે પોતાની ચિંતા વ્યક્ત કરી રહ્યું છે અને તાઈવાનની હાજરીને અયોગ્ય માનશે.આ નિવેદનથી પ્રશાંત ક્ષેત્રમાં પહેલેથી ચાલી રહેલી ભૂરાજકીય સ્પર્ધા વધુ ધ્યાનમાં આવી ગઈ છે.
આ વર્ષે પ્રશાંત ટાપુ મંચની બેઠકની યજમાની પાલાઉ કરી રહ્યું છે. પાલાઉ એ થોડા પ્રશાંત ટાપુ દેશોમાંનો એક છે જે હજી પણ તાઈવાન સાથે સત્તાવાર રાજદ્વારી સંબંધો જાળવી રાખે છે.
હાલમાં, પ્રશાંત ટાપુ મંચના માત્ર ત્રણ સભ્ય દેશો—પાલાઉ, તુવાલુ અને માર્શલ ટાપુઓ—તાઈવાન સાથે સત્તાવાર રાજદ્વારી સંબંધો ધરાવે છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં અનેક પ્રશાંત ટાપુ દેશોએ તાઈવાન સાથેના સંબંધો તોડી ચીન સાથે રાજદ્વારી સંબંધો સ્થાપિત કર્યા છે.
આથી પાલાઉ દ્વારા તાઈવાનના પ્રતિનિધિઓને જગ્યા આપવી બેઇજિંગ માટે વધુ સંવેદનશીલ બની ગઈ છે.આ સમગ્ર વિવાદમાં તાઈવાનની સ્થિતિ સમજવી ખૂબ જ જરૂરી છે. તાઈવાન પ્રશાંત ટાપુ મંચનો સત્તાવાર સંવાદ ભાગીદાર નથી, પણ તેને વિકાસ ભાગીદાર તરીકે સ્થાન મળ્યું છે.
તેના કારણે તાઈવાનને વિવિધ વિકાસલક્ષી કાર્યક્રમો, બાજુની બેઠકો અને સંબંધિત પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગ લેવાની તક મળે છે. બીજી તરફ, ચીન આ મંચનો સત્તાવાર સંવાદ ભાગીદાર છે.આ અલગ-અલગ દરજ્જાઓ જ હાલના વિવાદનું મુખ્ય કારણ બન્યા છે.
ચીનની ચેતવણી પછી, ઓસ્ટ્રેલિયાના વડાપ્રધાન એન્થની અલ્બાનીઝે કહ્યું કે પ્રશાંત ટાપુ મંચ પોતાનાં નિર્ણય કરે છે.તેમણે કહ્યું કે આ મંચ પ્રશાંત પરિવારની બેઠક છે અને અંદર શું થાય તે નક્કી કરવાનો અધિકાર બહારના દેશને નથી.ન્યૂઝીલેન્ડના વિદેશમંત્રી વિન્સ્ટન પીટર્સે પણ સમાન વિચાર વ્યક્ત કર્યો અને કહ્યું કે મંચ બહારના દેશોના આદેશ પર કામ કરતું નથી.
આ પ્રતિક્રિયાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ઓસ્ટ્રેલિયા અને ન્યૂઝીલેન્ડ પ્રશાંત ટાપુ દેશોની સ્વતંત્ર નિર્ણય લેવા પર ભાર મૂકે છે.તાઈવાનના વિદેશમંત્રી લિન ચિયા-લુંગે પ્રશાંત વિસ્તારમાં શાંતિ અને વિકાસ માટે સહકાર ચાલુ રાખવાની પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી.
તાઈવાન લાંબા સમયથી પ્રશાંત ટાપુ દેશોમાં વિકાસ યોજનાઓમાં સહયોગ આપ્યો છે.આરોગ્ય, કૃષિ, શિક્ષણ, ઊર્જા અને અન્ય ક્ષેત્રોમાં તેની સહાયથી કેટલાક ટાપુ દેશો સાથેના સંબંધો મજબૂત થયા.
પાલાઉ સાથેના સંબંધો ખાસ મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે બંને દેશો વચ્ચે સત્તાવાર રાજદ્વારી સંબંધો છે.પ્રશાંત ટાપુ વિસ્તારમાં ચીનનો પ્રભાવ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ઝડપથી વધ્યો છે.
ચીન અનેક દેશોમાં માળખાકીય સુવિધાઓ, વેપાર, રોકાણ અને વિકાસ સહાયથી પોતાની હાજરી મજબૂત કરી રહ્યું છે.બીજી તરફ અમેરિકા, ઓસ્ટ્રેલિયા અને ન્યૂઝીલેન્ડ પણ પ્રશાંત વિસ્તારમાં પોતાનું જોડાણ વધારી રહ્યા છે.સુરક્ષા, બંદરો, આર્થિક સહાય અને વિકાસ યોજનાઓ દ્વારા તેઓ ટાપુ દેશો સાથેના સંબંધોને વધુ મજબૂત કરી રહ્યા છે.
આથી નાના ટાપુ દેશો હવે મોટી શક્તિઓ વચ્ચેની સ્પર્ધામાં વ્યૂહાત્મક રીતે ખૂબ મહત્વપૂર્ણ બની ગયા છે.પ્રશાંત મહાસાગરના ટાપુ દેશોની વસ્તી ઘણી વખત નાની હોય છે, પરંતુ તેમનું સ્થાન ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. તેમની આસપાસ વિશાળ સમુદ્ર વિસ્તાર, માછીમારીના સ્રોત અને સમુદ્રતળના ખનિજો છે.
આ દેશો આર્થિક અને પર્યાવરણના પડકારોનો સામનો કરે છે. હવામાન પરિવર્તન, દરિયાની સપાટી વધવા, ઇંધણની અછત અને ખાદ્ય સુરક્ષા તેમના માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
આથી પ્રશાંત ટાપુ દેશો ઇચ્છે છે કે તેમની પ્રાથમિકતાઓ મોટી શક્તિઓની રાજકીય સ્પર્ધા કરતાં વધુ મહત્વ મેળવે.
આ વર્ષની બેઠકમાં કેટલાક મહત્વપૂર્ણ નેતાઓની ગેરહાજરીએ પણ ચિંતા વધારી છે. ફિજી, વનુઆતુ, સમોઆ, સોલોમન ટાપુઓ અને કિરિબાટીના ટોચના નેતાઓ બેઠકમાં હાજર રહ્યા નથી, અને તેમના સ્થાને મંત્રીઓ અથવા વરિષ્ઠ અધિકારીઓ આવ્યા.
ન્યૂઝીલેન્ડના વિદેશમંત્રી વિન્સ્ટન પીટર્સે કેટલાક નેતાઓની ગેરહાજરી અંગે શંકા વ્યક્ત કરી અને વિદેશી હસ્તક્ષેપની શક્યતા અંગે ચિંતા બતાવી. જોકે કોઈ ચોક્કસ દેશ પર સીધો આરોપ મૂકાયો નથી.
આ ગેરહાજરી અને તાઈવાન મુદ્દાએ આ વર્ષની બેઠકને અગાઉની બેઠકો કરતાં વધુ રાજકીય રીતે સંવેદનશીલ બનાવી દીધું છે.
૨૦૨૫માં સોલોમન ટાપુઓમાં યોજાયેલી પ્રશાંત ટાપુ મંચની બેઠકમાં બિનસભ્ય દેશોના પ્રતિનિધિઓને ભાગ લેવા દેવામાં આવ્યા નહોતા. તેના કારણે તાઈવાન અને ચીન બંનેની સીધી ભાગીદારી મર્યાદિત થઈ ગઈ.
આ વર્ષે પાલાઉ યજમાન હોવાથી સ્થિતિ અલગ છે. પાલાઉ તાઈવાન સાથે સત્તાવાર સંબંધ ધરાવે છે અને તેને તાઈવાનના પ્રતિનિધિઓને વધુ ખુલ્લી રીતે જોડાવાની તક આપી છે.
આ ફેરફારથી ચીનનો વિરોધ ફરી સામે આવ્યો છે.
ચીન અને તાઈવાન વચ્ચેનો રાજકીય વિવાદ દાયકાઓ જૂનો છે. ચીન તાઈવાનને પોતાના પ્રદેશનો ભાગ માને છે અને જરૂરી હોય તો બળપૂર્વક તેને પોતાના નિયંત્રણ હેઠળ લાવવાનો વિકલ્પ પણ ખુલ્લો રાખે છે.
તાઈવાન બીજી તરફ પોતાની લોકશાહી વ્યવસ્થા અને સ્વશાસન જાળવે છે અને કહે છે કે પોતાના ભવિષ્યનો નિર્ણય તાઈવાનના લોકો જ લઈ શકે.આ વિવાદ હવે માત્ર પૂર્વ એશિયા સુધી મર્યાદિત નથી. પ્રશાંત ટાપુ દેશોમાં રાજદ્વારી સંબંધો અને વિકાસ સહાય દ્વારા પણ તેની અસર દેખાઈ રહી છે.
પાલાઉના રાષ્ટ્રપતિ સુરાંગેલ વ્હિપ્સ જુનિયરે પહેલાં ચીન પર પોતાના દેશ પર દબાણ કરવાનો આરોપ મૂક્યો હતો.ચીને તાજેતરમાં પાલાઉ અંગે પોતાના નાગરિકો માટે પ્રવાસ ચેતવણી પણ જાહેર કરી હતી.
અમેરિકાએ ચીન દ્વારા પ્રવાસનને દબાણના સાધન તરીકે ઉપયોગ કરવાના પ્રયાસનો વિરોધ કર્યો હતો.પાલાઉનું નેતૃત્વ કહે છે કે દેશ પોતાની વિદેશ નીતિ અને ભાગીદારી અંગે સ્વતંત્ર રીતે નિર્ણય લેવા માંગે છે.પ્રશાંત ટાપુ મંચની બેઠકમાં મુખ્યત્વે હવામાન પરિવર્તન, આર્થિક વિકાસ, ઊર્જા સુરક્ષા, દરિયાઈ સુરક્ષા અને આંતરરાષ્ટ્રીય ગુનાખોરી જેવા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થવાની છે.
પરંતુ ચીન-તાઈવાન વિવાદને કારણે આ મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ પાછળ ધકેલાઈ જવાની ચિંતા વ્યક્ત થઈ રહી છે.પ્રશાંત ટાપુ દેશો માટે હવામાન પરિવર્તન ખાસ ગંભીર સમસ્યા છે, કારણ કે સમુદ્રની સપાટીમાં વધારો તેમના અસ્તિત્વ માટે જ પડકાર બની રહ્યો છે.
આથી મંચના નેતાઓ મોટી શક્તિઓ વચ્ચેના મતભેદોથી દૂર રહીને પ્રાદેશિક પ્રશ્નો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા માંગે છે.ચીન અને તાઈવાન વચ્ચેનો વિવાદ હવે અમેરિકા, ઓસ્ટ્રેલિયા અને ન્યૂઝીલેન્ડની વ્યૂહાત્મક ચિંતાઓ સાથે પણ જોડાઈ ગયો છે.
અમેરિકા અને તેના સાથી દેશો પ્રશાંત ક્ષેત્રમાં ચીનની વધતી સૈન્ય અને આર્થિક હાજરીને લઈને સાવચેત છે. બીજી તરફ ચીન પોતાના વેપાર અને વિકાસ સંબંધોને વિસ્તારી રહ્યું છે.તાજેતરમાં પ્રશાંત ક્ષેત્રમાં ચીનના એક ક્ષેપણાસ્ત્ર પરીક્ષણ બાદ પણ કેટલાક પ્રશાંત દેશોએ ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. આ મુદ્દે મંચમાં એકમત નિવેદન બહાર પાડવામાં મુશ્કેલી પડી હતી.
આ ઘટનાથી પણ સ્પષ્ટ થાય છે કે પ્રશાંત ક્ષેત્રમાં રાજકીય સહમતી જાળવવી વધુ મુશ્કેલ બની રહી છે.હાલ ચીન દ્વારા “પરિણામો” અંગે કરવામાં આવેલી ચેતવણીના ચોક્કસ સ્વરૂપની જાહેરાત કરવામાં આવી નથી. ચીનના પ્રતિનિધિએ તેને ધમકી ગણવાનો ઇનકાર કર્યો છે.
પરંતુ તાઈવાનની આંતરરાષ્ટ્રીય ભાગીદારી સામે ચીનનો વિરોધ આગામી દિવસોમાં વધુ રાજદ્વારી દબાણનું સ્વરૂપ લઈ શકે છે. બીજી તરફ પાલાઉ અને તેના કેટલાક સાથી દેશો તાઈવાન સાથેના વિકાસ અને રાજદ્વારી સંબંધોને જાળવી રાખવા માંગે છે.
આથી પ્રશાંત ટાપુ મંચમાં આ મુદ્દો આગામી બેઠકોમાં પણ ચર્ચાનો વિષય બની રહેવાની શક્યતા છે.
Was this story interesting?
