હાલ બંને દેશો વચ્ચેનો વેપાર ૧ અબજ ડોલરથી વધુ છે, જેને ૨૦૩૦ સુધીમાં ૫ અબજ ડોલર સુધી લઈ જવાનું મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્ય નક્કી કરવામાં આવ્યું છે.
By Teri meri bat TeamAugust 31, 2026
Photo: Teri meri bat Team
AI Key Highlights
- તાશકંદમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ઉઝબેકિસ્તાનના રાષ્ટ્રપતિ શવકત મિર્ઝિયોયેવ વચ્ચેની બેઠક બાદ ભારત અને ઉઝબેકિસ્તાને તેમના દ્વિપક્ષીય સંબંધોને વ્યાપક વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી સુધી ઉન્નત કર્યા છે.
- આ ભાગીદારીનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ૨૦૩૦ સુધીમાં વાર્ષિક વેપારને હાલના આશરે ૧.૩ અબજ ડોલરથી વધારીને ૫ અબજ ડોલર સુધી પહોંચાડવાનો છે, જેના માટે બજાર અવરોધો દૂર કરવા અને ઉદ્યોગો વચ્ચે સીધો સંપર્ક વધારવા સંયુક્ત કાર્યકારી જૂથની રચના કરાશે.
- ઊર્જા સુરક્ષા એક મુખ્ય ક્ષેત્ર છે, જેમાં ઉઝબેકિસ્તાનથી ભારતને લાંબા ગાળા માટે યુરેનિયમનો પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવા પર મહત્વપૂર્ણ પ્રગતિ થઈ છે, જે ભારતના વધતા પરમાણુ ઊર્જા કાર્યક્રમ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.
- આ ઉપરાંત, બંને દેશો મહત્વપૂર્ણ ખનિજો, સંરક્ષણ, કૃષિ, આરોગ્ય, શિક્ષણ અને ડિજિટલ ક્ષેત્રોમાં સહકાર વધારશે.
- ડિજિટલ સહયોગમાં ભારતની યુપીઆઈ અને ઉઝબેકિસ્તાનની ચુકવણી વ્યવસ્થાને જોડવાનો સમાવેશ થાય છે.
ભારત અને ઉઝબેકિસ્તાન હવે પોતાના દ્વિપક્ષીય સંબંધોને વધુ મજબૂત અને વ્યાપક સ્તરે લઈ જવાનું નક્કી કર્યું છે. તાશકંદમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ઉઝબેકિસ્તાનના રાષ્ટ્રપતિ શવકત મિર્ઝિયોયેવની બેઠક બાદ બંને દેશોએ સંબંધોને વ્યાપક વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી સુધી ઉન્નત કરી. 2030 સુધીમાં બંને દેશો વચ્ચે વાર્ષિક વેપાર 5 અબજ ડોલર સુધી પહોંચાડવાનું લક્ષ્ય મુક્યું છે.
આ મુલાકાતમાં ઊર્જા સુરક્ષા, મહત્વપૂર્ણ ખનિજ, વેપાર, રોકાણ, સંરક્ષણ, કૃષિ, આરોગ્ય, દવાઓ, શિક્ષણ, માહિતી તકનીક, ડિજિટલ વ્યવસ્થા અને પરિવહન જેવા ઘણા ક્ષેત્રોમાં સહકાર વધારવા વિશે ચર્ચા થઈ. ખાસ કરીને ઉઝબેકિસ્તાનમાંથી ભારતને લાંબા ગાળે યુરેનિયમ પૂરવઠો સુનિશ્ચિત કરવા માટેની વ્યવસ્થા સ્થાપિત કરવામાં બંને દેશોએ મહત્વપૂર્ણ પ્રગતિ કરી.
ભારત અને ઉઝબેકિસ્તાનની વ્યૂહાત્મક સંબંધોની શરૂઆતથી 15 વર્ષ વીતી ગયા છે. આ ખાસ અવસરે બંને દેશોએ સંબંધોને વધુ વ્યાપક વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી તરફ લઇ જવાનું નક્કી કર્યું છે.
વડાપ્રધાન મોદી કહે છે કે આ નવા માળખા હેઠળ ભારત અને ઉઝબેકિસ્તાન સ્પષ્ટ લક્ષ્યો નક્કી કરશે અને તેમને પ્રાપ્ત કરશે. મને લાગે છે કે આ ભાગીદારી હવે ફક્ત વેપારથી મર્યાદિત નહીં રહી, પણ સુરક્ષા, ઊર્જા, ટેકનોલોજી, આરોગ્ય, શિક્ષણ અને મુખ્ય ખનિજ જેવા વ્યૂહાત્મક ક્ષેત્રોમાં વધુ ઊંડી બનશે.
ઉઝબેકિસ્તાન મધ્ય એશિયાના મધ્યમાં આવેલો મહત્વપૂર્ણ દેશ છે. ભારત માટે મધ્ય એશિયામાં પોતાની આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક હાજરી મજબૂત કરવા ઉઝબેકિસ્તાન સાથેના સંબંધો અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.બંને દેશોએ 2030 સુધીમાં દ્વિપક્ષીય વેપાર 5 અબજ ડોલર સુધી પહોંચાડવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે.
હાલમાં ભારત અને ઉઝબેકિસ્તાન વચ્ચેનો વાર્ષિક વેપાર લગભગ 1.3 અબજ ડોલર છે. 2025માં વેપારમાં લગભગ 33 ટકા વધારો થયો હતો. 5 અબજ ડોલર પહોંચવા માટે વેપારને ઘણી ગણો વધારવો પડશે.ભારત અને ઉઝબેકિસ્તાન હવે વેપાર વધારવા માટે બજારમાં પ્રવેશની અડચણો દૂર કરશે, અનાવશ્યક વેપારી અવરોધો ઘટાડશે અને બંને દેશોના ઉદ્યોગો વચ્ચે સીધી જોડાણ વધારશે.
તે માટે સંયુક્ત કાર્યકારી જૂથ બનાવવાનો નિર્ણય લેવાયો છે, જે વેપાર અને રોકાણની અડચણો દૂર કરવા કામ કરશે.આ મુલાકાતનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ પરિણામ ઊર્જા ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલું છે. ભારત અને ઉઝબેકિસ્તાન લાંબા ગાળે ભારતને યુરેનિયમનો પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવા માટેની વ્યવસ્થા સ્થાપિત કરવા સંમત થયા છે.
ઉઝબેકિસ્તાન યુરેનિયમના મહત્વપૂર્ણ ઉત્પાદક દેશોમાંનો એક છે અને ભારત પોતાના નાગરિક પરમાણુ ઊર્જા કાર્યક્રમ માટે આયાતી યુરેનિયમનો ઉપયોગ કરે છે. આથી લાંબા ગાળાનો પુરવઠો ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
બંને દેશો વચ્ચે આ અંગે અગાઉથી પણ સહકાર રહ્યો છે. ઉપલબ્ધ અહેવાલ મુજબ ૨૦૧૯માં થયેલા કરાર હેઠળ ઉઝબેકિસ્તાનમાંથી કુદરતી યુરેનિયમ સાંદ્ર પદાર્થનો પુરવઠો નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો. હવે બંને દેશો આ સહકારને વધુ લાંબા ગાળાના માળખામાં લઈ જવા તરફ આગળ વધી રહ્યા છે.
ભારત પોતાની પરમાણુ ઊર્જા ક્ષમતા વધારવા માંગે છે. આવી સ્થિતિમાં વિશ્વસનીય યુરેનિયમ પુરવઠો ઊર્જા ક્ષેત્ર માટે વ્યૂહાત્મક મહત્વ ધરાવે છે.ભારતની વીજળીની જરૂરિયાત સતત વધી રહી છે. દેશ કોલસા પરની નિર્ભરતા ઘટાડીને સ્વચ્છ અને ઓછા કાર્બન ઉત્સર્જનવાળી ઊર્જાના સ્ત્રોતોનો હિસ્સો વધારવા માંગે છે.
પરમાણુ ઊર્જા સતત વીજ પુરવઠો આપનારા સ્ત્રોતોમાંથી એક છે. ભારતે આગામી દાયકાઓમાં પરમાણુ વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતા મોટા પ્રમાણમાં વધારવાનો લક્ષ્ય રાખ્યો છે.આ સંદર્ભમાં યુરેનિયમનો વિશ્વસનીય અને લાંબા ગાળાનો પુરવઠો અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે. ઉઝબેકિસ્તાન સાથેની નવી વ્યવસ્થા ભારતને ઊર્જા પુરવઠાની વિવિધતા વધારવામાં મદદ કરી શકે છે.
યુરેનિયમ ઉપરાંત બંને દેશોએ મહત્વપૂર્ણ ખનિજોના ક્ષેત્રમાં સહકાર વધારવા પર ભાર મૂક્યો છે.
આજના સમયમાં મહત્વપૂર્ણ ખનિજોનો ઉપયોગ વીજળી સંગ્રહ, નવી ઊર્જા, સંચાર સાધનો, વાહન ઉદ્યોગ અને અદ્યતન તકનીકી ઉત્પાદનોમાં થાય છે. તેથી આવા ખનિજોનો વિશ્વસનીય પુરવઠો દેશોની આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક સુરક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ બની રહ્યો છે.
ભારત અને ઉઝબેકિસ્તાને ખનન અને ભૂગર્ભીય સંસાધનો અંગે પણ સહકાર વધારવા માટે સમજૂતી કરી છે.ભારત અને ઉઝબેકિસ્તાનએ સંરક્ષણ અને સુરક્ષા ક્ષેત્રમાં સહકાર વધારવાનો નિર્ણય કર્યો છે.બંને દેશોના સંરક્ષણ ઉદ્યોગો વચ્ચે સીધો સંપર્ક વધારવો, સંયુક્ત વિકાસ અને સંયુક્ત ઉત્પાદનની તકો શોધવી મુખ્ય મુદ્દો છે.
ભારત અને ઉઝબેકિસ્તાન સૈનિક સહકાર અને સંયુક્ત કવાયતનો લાંબો ઇતિહાસ ધરાવે છે.બંને દેશોએ આતંકવાદ, ઉગ્રવાદ અને અલગતાવાદ સામે કડક વલણ જાળવવાનું નક્કી કર્યું છે.સુરક્ષા અને આતંકવાદ વિરોધી સહકારને વધુ મજબૂત બનાવવું આ ભાગીદારીનો અગત્યનો ભાગ છે.
ભારતની ડિજિટલ જાહેર વ્યવસ્થાની સફળતાને ધ્યાનમાં રાખીને ઉઝબેકિસ્તાન સાથે ડિજિટલ ક્ષેત્રમાં સહકાર વધારવામાં આવી રહ્યો છે.ભારત અને ઉઝબેકિસ્તાને ભારતની એકીકૃત ચુકવણી વ્યવસ્થા અને ઉઝબેકિસ્તાનની નાણાકીય ચુકવણી વ્યવસ્થા વચ્ચે જોડાણ વધારવાની દિશામાં પગલાં લીધાં છે.આ વ્યવસ્થા અમલમાં આવ્યા પછી ભારતીય પ્રવાસીઓ માટે ઉઝબેકિસ્તાનમાં ડિજિટલ ચુકવણી વધુ સરળ બનશે.
આ ઉપરાંત કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા, માહિતી તકનીક અને અન્ય અદ્યતન તકનીકી ક્ષેત્રોમાં સહકાર વધારવાની ચર્ચા થઈ છે.ભારત અને ઉઝબેકિસ્તાન વચ્ચેના વેપારમાં હાલમાં ભારતનો હિસ્સો વધુ છે
ભારત ઉઝબેકિસ્તાનને દવાઓ, તબીબી સાધનો, કૃષિ ઉત્પાદનો, ખાદ્ય સામગ્રી, યાંત્રિક સાધનો, વાહનો, વાહનના ભાગો, કાપડ અને રસાયણો જેવી વિવિધ વસ્તુઓ નિકાસ કરે છે.ભારતની દવાઓ ખાસ કરીને ઉઝબેકિસ્તાન માટે મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્ર બની શકે છે.
બીજી તરફ ઉઝબેકિસ્તાનમાંથી ભારતને યુરેનિયમ ઉપરાંત અન્ય ખનિજ, કૃષિ ઉત્પાદનો અને વિવિધ કાચાં માલની આયાતમાં વધારો થઈ શકે છે.તેથી ભારત અને ઉઝબેકિસ્તાન વચ્ચે વેપાર વધારવા માટે પરિવહન અને માલવહન વ્યવસ્થા સુધારવી ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
બંને દેશોએ વિવિધ માર્ગો દ્વારા માલવહનને વધુ સરળ અને સસ્તું બનાવવાની દિશામાં સહકાર વધારવાની વાત કરી છે.બહુમાધ્યમ પરિવહન વ્યવસ્થાનો ઉપયોગ કરીને વેપારનો સમય અને ખર્ચ ઘટાડવાનો પ્રયાસ થઈ શકે છે.
જો પરિવહન વ્યવસ્થા સરળ બનશે તો ૫ અબજ ડોલરના વેપાર લક્ષ્ય સુધી પહોંચવામાં પણ મદદ મળી શકે છે.
બંને દેશોના ઉદ્યોગપતિઓને નજીક લાવવા માટે સંયુક્ત વેપાર શિખર બેઠક યોજવાની યોજના બનાવવામાં આવી છે.
આ બેઠકમાં બંને દેશોના ઉદ્યોગપતિઓ રોકાણ, ઉત્પાદન, વેપાર અને સંયુક્ત સાહસોની તકો અંગે ચર્ચા કરશે. આથી સરકારી સ્તરના કરારોને ખાનગી ક્ષેત્રના વાસ્તવિક વેપારમાં ફેરવવાની શક્યતા વધશેભારત માટે આ ખાસ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે ૫ અબજ ડોલરના વેપાર લક્ષ્ય સુધી પહોંચવા માટે માત્ર સરકારી સહકાર પૂરતો નહીં પરંતુ ખાનગી ક્ષેત્રની સક્રિય ભાગીદારી જરૂરી રહેશે.
બંને દેશોએ આરોગ્ય અને દવા ક્ષેત્રમાં પણ સહકાર વધારવાનો નિર્ણય કર્યો છે.ભારતની દવા કંપનીઓ ઉઝબેકિસ્તાનમાં વધુ બજાર મેળવી શકે છે, જ્યારે તબીબી સેવાઓ, તબીબી શિક્ષણ અને આરોગ્ય તકનીકમાં પણ સહયોગ વધારી શકાય છે.
આ ઉપરાંત પરંપરાગત ચિકિત્સા અને આયુર્વેદના ક્ષેત્રમાં પણ બંને દેશો વચ્ચે કરારો થયા છે.ભારત અને ઉઝબેકિસ્તાન વચ્ચેના સંબંધો માત્ર વેપાર અને ઊર્જા પૂરતા મર્યાદિત નથી. બંને દેશોએ શિક્ષણ, સંસ્કૃતિ અને લોકો વચ્ચેના સંપર્કને પણ મહત્વ આપ્યું છે.
ઉઝબેકિસ્તાનમાં પ્રાચીન બૌદ્ધ વારસો ધરાવતા ફયાઝ તેપા અને કારા તેપા જેવા સ્થળોના સંરક્ષણ અને પુનઃસ્થાપન માટે પણ સમજૂતી થઈ છે. આ સ્થળો મધ્ય એશિયામાં બૌદ્ધ ધર્મના પ્રાચીન પ્રસાર સાથે જોડાયેલા છે.
આ ઉપરાંત તાશકંદની એક યુનિવર્સિટીમાં સંસ્કૃત અધ્યાપન માટે પણ વ્યવસ્થા સ્થાપિત કરવાની દિશામાં કરાર થયો છે.ભારતે અરલ સમુદ્ર વિસ્તારમાં પર્યાવરણ પુનઃસ્થાપનના પ્રયાસોમાં ઉઝબેકિસ્તાન સાથે ભાગીદારી કરવાની જાહેરાત કરી છે અને આ માટે ૧૦ લાખ ડોલરની સહાયની જાહેરાત કરવામાં આવી છે.
બંને નેતાઓએ પર્યાવરણ સંરક્ષણ સાથે જોડાયેલી પહેલના ભાગરૂપે વૃક્ષારોપણ પણ કર્યું હતું.બંને દેશો વચ્ચેના સહકારને ઝડપી બનાવવા માટે વિદેશ મંત્રીઓની આગેવાની હેઠળ નવી સંકલન વ્યવસ્થા સ્થાપિત કરવામાં આવશે.
હાલની આંતર-સરકારી સમિતિને પણ સચિવ સ્તરથી મંત્રી સ્તરે ઉન્નત કરવામાં આવશે. આથી બંને દેશો વચ્ચેના કરારોના અમલની સીધી દેખરેખ વધુ ઉચ્ચ સ્તરે થઈ શકશે.આ નવી વ્યવસ્થા ખાસ કરીને ૫ અબજ ડોલરના વેપાર લક્ષ્ય અને યુરેનિયમ પુરવઠા જેવી લાંબા ગાળાની યોજનાઓને આગળ વધારવામાં મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
ઉઝબેકિસ્તાન મધ્ય એશિયામાં ભૌગોલિક અને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવે છે. ભારત લાંબા સમયથી મધ્ય એશિયાના દેશો સાથે પોતાના સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.ઉઝબેકિસ્તાન સાથે વ્યાપક વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી ભારતને આ ક્ષેત્રમાં વેપાર, ઊર્જા, સુરક્ષા અને પરિવહનના નવા માર્ગો શોધવામાં મદદ કરી શકે છે.
વડાપ્રધાન મોદીએ પણ ઉઝબેકિસ્તાનને મધ્ય એશિયાના હૃદયમાં આવેલો દેશ ગણાવ્યો અને મધ્ય એશિયામાં ભારતની ભાગીદારી માટે તેના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો.ભારત માટે આ ભાગીદારી ઘણા મહત્વપૂર્ણ ફાયદા લઈ આવી શકે છે. સૌથી મોટો ફાયદો ઊર્જા સુરક્ષાનો છે. લાંબા ગાળાનો યુરેનિયમ પુરવઠો ભારતના પરમાણુ ઊર્જા કાર્યક્રમને સ્થિરતા આપી શકે છે.
બીજો મહત્વપૂર્ણ લાભ ખનિજોનો છે. ભવિષ્યની તકનીક અને ઊર્જા પરિવર્તન માટે જરૂરી ખનિજોનો પુરવઠો ઉઝબેકિસ્તાન સાથે સહકારથી સારો રહી શકે છે.ત્રીજો લાભ મધ્ય એશિયામાં વેપાર અને પરિવહનના નવા માર્ગોનો છે. જો 5 અબજ ડોલરનું વેપાર થાય તો ભારતીય કંપનીઓ માટે આ વિસ્તારમાં નવી તકો મળી શકે છે.
ઉઝબેકિસ્તાન માટે પણ ભારત સાથેના સંબંધો મહત્વપૂર્ણ છે. ભારત એક મોટું બજાર છે. ભારતીય દવાઓ, વાહનો, કૃષિ સાધનો, તકનીકી સેવાઓ અને અન્ય ઉત્પાદનો માટે ઉઝબેકિસ્તાનમાં માંગ વધી શકે છે.
ભારતથી રોકાણ અને તકનીકી સહકાર મળવાથી ઉઝબેકિસ્તાનના ઔદ્યોગિક વિકાસને લાભ થઈ શકે છે.
સાથે આરોગ્ય, શિક્ષણ, ડિજિટલ ચુકવણી, કૃષિ અને સંરક્ષણ જેવા ક્ષેત્રોમાં ભારત સાથેનો સહકાર ઉઝબેકિસ્તાન માટે નવા વિકલ્પો ઊભા કરી શકે છે.
Was this story interesting?
