વિદેશમાં પણ UPIનો ડંકો વાગશે! NPCIની નજર 3.5 કરોડ ભારતીયો પર
By Teri meri bat TeamAugust 10, 2026
Photo: Teri meri bat Team
AI Key Highlights
- ભારતની અત્યંત સફળ ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમ, યુનિફાઈડ પેમેન્ટ્સ ઈન્ટરફેસ (UPI), હવે નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (NPCI) દ્વારા વૈશ્વિક સ્તરે વિસ્તરણ કરવા માટે સજ્જ છે.
- આ મહત્વાકાંક્ષી પહેલનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વિદેશમાં વસતા આશરે 3.5 કરોડ ભારતીયોને ધ્યાનમાં રાખીને સરળ અને ઝડપી ડિજિટલ વ્યવહારોની સુવિધા પૂરી પાડવાનો છે.
- ભારતમાં ચાની કીટલીથી લઈને મોટા સ્ટોર્સ સુધી પેમેન્ટ કરવાની રીતને ક્રાંતિકારી રીતે બદલી નાખનાર UPI, હવે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રોસ-બોર્ડર પેમેન્ટ્સ અને રેમિટન્સને વધુ કાર્યક્ષમ બનાવવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે.
- હાલમાં, UPI સેવાઓ ભૂતાન, સિંગાપોર (જ્યાં PayNow સાથે જોડાણ દ્વારા સીધા ક્રોસ-બોર્ડર વ્યવહારો શક્ય બન્યા છે), UAE, ફ્રાન્સ, મોરેશિયસ, શ્રીલંકા, નેપાળ, કતાર અને ગ્રીસ જેવા અનેક દેશોમાં ઉપલબ્ધ છે.
- NPCI વધુ દેશોમાં આવી ભાગીદારી વધારવા સક્રિયપણે પ્રયાસ કરી રહ્યું છે, જોકે દરેક દેશના અનન્ય બેંકિંગ નિયમો, ડેટા સુરક્ષા કાયદાઓ અને કેન્દ્રીય બેંકની મંજૂરી જેવી પડકારજનક બાબતોને કારણે આ પ્રક્રિયા ધીમી ગતિએ આગળ વધી રહી છે.
ભારતમાં ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમને પૂરી રીતે બદલી નાખનાર UPI હવે ભારતની બહાર પણ પોતાની હાજરી જાળવવાની તૈયારીમાં છે. નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (NPCI), જે UPIનું સંચાલન કરે છે, તે હવે વિદેશમાં રહેતા ભારતીય લોકોને પોતાની ગ્લોબલ એક્સપાન્શન સ્ટ્રેટેજીનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ બનાવી રહ્યું છે.
ગઈ કેટલાક વર્ષોમાં, UPIએ ભારતમાં પેમેન્ટ કરવાની રીતને પૂરી રીતે બદલી નાખી છે. હવે, લોકો મોબાઈલ દ્વારા QR કોડ સ્કેન કરીને સેકન્ડોમાં ચા અને નાસ્તાની દુકાનથી લઈને મોટા મોલ અને ઓનલાઈન શોપિંગ સુધી પેમેન્ટ કરી શકે છે. આ સરળ અને ઝડપી પેમેન્ટ સિસ્ટમને હવે વધુ દેશોમાં લઈ જવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે.
NPCIનું ધ્યાન ખાસ કરીને એવા દેશો પર છે જ્યાં મોટી સંખ્યામાં ભારતીયો રહે છે અથવા જ્યાં ભારત સાથે વેપાર, પ્રવાસન અને નાણાકીય સંબંધો મજબૂત છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય વિસ્તરણનો મુખ્ય હેતુ માત્ર વિદેશમાં UPIથી પેમેન્ટ કરાવવાનો જ નથી, પરંતુ ભવિષ્યમાં ક્રોસ-બોર્ડર પેમેન્ટ અને રેમિટન્સને પણ વધુ સરળ બનાવવાનો છે.
ઘણા દેશોમાં ભારતીય લોકો રહે છે. તેઓ પોતાના પરિવારને નિયમિત રીતે પૈસા મોકલે છે. તેઓ ભારત સાથે આર્થિક સંબંધ જાળવે છે. આ લોકો UPI માટે એક મોટું બજાર બની શકે છે.
વિદેશમાં રહેતા ભારતીયોને ભારતમાં જ્યારે આવે છે ત્યારે તેમને સરળ ડિજિટલ પેમેન્ટ વિકલ્પની જરૂર પડે છે. જો UPI તેમની બેંકિંગ સિસ્ટમ સાથે જોડાય તો પ્રવાસીઓ અને ભારતીય ડાયસ્પોરા બંને માટે વ્યવહાર સરળ બની શકે છે.
UPIનું આંતરરાષ્ટ્રીય વિસ્તરણ શરૂ થઈ ગયું છે. ભારત સરકારના જણાવ્યા અનુસાર ભૂતાન, સિંગાપોર, UAE, ફ્રાન્સ, મોરેશિયસ, શ્રીલંકા, નેપાળ, કતાર અને ગ્રીસ સહિતના દેશોમાં UPIની સેવાઓ ઉપલબ્ધ છે. સિંગાપોરની PayNow સાથે UPIનું જોડાણ ખાસ કરીને ક્રોસ-બોર્ડર પેમેન્ટ માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
NPCI વધુ દેશોમાં આવી ભાગીદારી વધારવા માગે છે. પરંતુ દરેક દેશમાં તેમના બેંકિંગ નિયમો, ડેટા કાયદા અને સેન્ટ્રલ બેંકની મંજૂરી જરૂરી હોય છે. આથી આ પ્રક્રિયા ધીમે ધીમે આગળ વધે છે.
વિદેશમાં રહેતા ભારતીયો માટે ભારત પૈસા મોકલવાનું રોજિંદા જીવનનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. જો UPIને વિવિધ દેશોની પેમેન્ટ સિસ્ટમ સાથે વધુ ઊંડાણપૂર્વક જોડવામાં આવે, તો ભવિષ્યમાં ભારત અને અન્ય દેશો વચ્ચે નાણાં મોકલવાની પ્રક્રિયા વધુ ઝડપી અને સરળ બની શકે છે.
હાલમાં આંતરરાષ્ટ્રીય રેમિટન્સમાં બેંક ટ્રાન્સફર અને અન્ય મની ટ્રાન્સફર સેવાઓનો ઉપયોગ થાય છે. તેમાં ફી, ચલણ રૂપાંતરણ અને ટ્રાન્ઝેક્શનનો સમય જેવા મુદ્દાઓ રહે છે. ડિજિટલ પેમેન્ટ નેટવર્કના વધુ એકીકરણથી આ પ્રક્રિયામાં સુધારો થઈ શકે છે.
UPIને વૈશ્વિક સ્તરે સફળ બનાવવું એટલું સરળ નથી. દરેક દેશની પોતાની પેમેન્ટ સિસ્ટમ, કરન્સી, નિયમો અને ડેટા પ્રોટેક્શન કાયદા હોય છે. તેથી ભારતમાં જે રીતે UPI કામ કરે છે તે જ મોડલને દરેક દેશમાં સીધું લાગુ કરી શકાય નહીં.
સાથે જ સાયબર સિક્યુરિટી પણ સૌથી મહત્વનો મુદ્દો રહેશે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ટ્રાન્ઝેક્શન વધશે તેમ ડેટાની સુરક્ષા, છેતરપિંડી રોકવી અને ગ્રાહકોની ફરિયાદોનું ઝડપી નિરાકરણ કરવું પણ એટલું જ જરૂરી બનશે.
UPIનું આંતરરાષ્ટ્રીયકરણ માત્ર ભારતીયો માટે નથી. ભારતની મુલાકાતે આવતા વિદેશી પ્રવાસીઓ માટે પણ UPI પેમેન્ટને સરળ બનાવવાના પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે. NPCIની UPI One World જેવી પહેલો દ્વારા વિદેશી પ્રવાસીઓને ભારતીય બેંક એકાઉન્ટ વગર પણ UPI આધારિત પેમેન્ટની સુવિધા આપવાનો પ્રયાસ થયો છે.
આથી ભવિષ્યમાં ભારત આવનાર પ્રવાસીઓ માટે રોકડ અથવા આંતરરાષ્ટ્રીય કાર્ડ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે.
ભારતમાં UPIએ સામાન્ય માણસ માટે ડિજિટલ પેમેન્ટને ખૂબ સરળ બનાવ્યું છે. હવે NPCI આ સફળતાને વૈશ્વિક સ્તરે લઈ જવા માગે છે. જો વધુ દેશોની પેમેન્ટ સિસ્ટમ સાથે UPIનું જોડાણ સફળ થાય, તો ભારતની પોતાની ડિજિટલ પેમેન્ટ ટેક્નોલોજીને આંતરરાષ્ટ્રીય ઓળખ મળી શકે છે.
આગામી સમયમાં UPI માત્ર QR કોડ સ્કેન કરીને પેમેન્ટ કરવાની સેવા નહીં રહે, પરંતુ ક્રોસ-બોર્ડર પેમેન્ટ, રેમિટન્સ અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર માટે પણ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
અંતે, UPIની સફર હવે ભારતની અંદરની ડિજિટલ ક્રાંતિથી આગળ વધી રહી છે. વિદેશમાં વસતા ભારતીયોને જોડીને NPCI જો વધુ દેશોમાં પોતાની પેમેન્ટ ટેક્નોલોજી પહોંચાડવામાં સફળ થાય, તો UPI માત્ર ભારતની ઓળખ નહીં પરંતુ વિશ્વના ડિજિટલ પેમેન્ટ ક્ષેત્રમાં ભારતની મોટી ઓળખ બની શકે છે.
Was this story interesting?
.webp&w=3840&q=75)
