વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા પર સંકટના વાદળો, બ્રેન્ટ ક્રૂડમાં ફરી તેજી

By Teri meri bat TeamSeptember 24, 2026

Photo: Teri meri bat Team

AI Key Highlights

ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેના વધતા તણાવે વૈશ્વિક ક્રૂડ તેલ બજારમાં મોટી અનિશ્ચિતતા ઊભી કરી છે, જેના પરિણામે ૨૪ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૬ના રોજ બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ ૧૦૦ ડોલર પ્રતિ બેરલને પાર કરી ગયો હતો, જે અગાઉના સત્રમાં ૩.૯%નો નોંધપાત્ર વધારો દર્શાવે છે.
અમેરિકન ક્રૂડના ભાવમાં પણ ૧.૮%નો ઉછાળો જોવા મળ્યો હતો.
બજારની મુખ્ય ચિંતા મધ્ય પૂર્વમાંથી કાચા તેલના પુરવઠામાં સંભવિત વિક્ષેપ છે, ખાસ કરીને હોર્મુઝ જળમાર્ગ દ્વારા, જે વૈશ્વિક તેલ પરિવહન માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.
ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભામાં ધમકીઓ સામે ન ઝૂકવાની અને પરમાણુ તકનીક વિકસાવવાના ઈરાનના અધિકારની વાત કરીને તણાવમાં વધારો કર્યો હતો.
જોકે, અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને ઈરાની પ્રતિનિધિમંડળ વચ્ચેની વાતચીત સકારાત્મક રહી હોવાના સંકેતો મળ્યા છે, જે રાજદ્વારી સમાધાનની આશા જગાવે છે અને પુરવઠાની ચિંતા ઓછી કરી શકે છે.

ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલા તણાવ સીધો વૈશ્વિક કાચા તેલના બજારને અસર કરી રહ્યો છે. ગુરુવાર, ૨૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ના રોજ આંતરરાષ્ટ્રીય કાચા તેલનો મુખ્ય માપદંડ, બ્રેન્ટ ક્રૂડ, ૧૦૦ ડોલરથી વધુ હતો. અગાઉના સત્રમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડમાં લગભગ ૩.૯ % નો વધારો થયો હતો અને ભાવ ૧૦૩.૦૮ ડોલર પ્રતિ બેરલ પર બંધ થયો હતો. ગુરુવારે ભાવમાં થોડો ઘટાડો થયો હોવા છતાં તે ૧૦૦ ડોલરથી ઉપર જ રહ્યો. અમેરિકન કાચા તેલના માપદંડમાં પણ વધારો થયો હતો. અગાઉના સત્રમાં તેમાં લગભગ ૧.૮ % નો વધારો થયો હતો અને ભાવ ૯૨.૧૬ ડોલર પ્રતિ બેરલ પર પહોંચી ગયો હતો. બજારનો સૌથી મોટો પ્રશ્ન મધ્ય પૂર્વમાંથી કાચા તેલના પુરવઠામાં સંભવિત વિક્ષેપ છે. ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેના તણાવને કારણે વેપારીઓ આગામી દિવસોમાં તેલની ઉપલબ્ધતા અને દરિયાઈ પરિવહન અંગે સાવચેતી રાખી રહ્યા છે. વિશ્વના ઊર્જા બજાર માટે હોર્મુઝ જળમાર્ગ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. મધ્ય પૂર્વમાંથી વૈશ્વિક બજારો સુધી પહોંચતા મોટાભાગના કાચા તેલના પરિવહન માટે આ જળમાર્ગનો ઉપયોગ થાય છે. હાલ આ માર્ગ પર પરિવહન અંગે અનિશ્ચિતતા હોવાથી બજારમાં પુરવઠાના જોખમને લઈને ચિંતા વધી છે. જો આ માર્ગ મારફતે તેલનું પરિવહન લાંબા સમય સુધી અવરોધિત રહે તો વૈશ્વિક બજારમાં ઉપલબ્ધ પુરવઠા પર દબાણ વધી શકે છે. ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભામાં પોતાના સંબોધન દરમિયાન જણાવ્યું હતું કે ઈરાન ધમકીઓ સામે ઝૂકશે નહીં. તેમણે ઈરાનના પરમાણુ તકનીક વિકસાવવાના અધિકાર અંગે પણ પોતાનું વલણ સ્પષ્ટ કર્યું હતું. તેમના નિવેદનો બાદ બજારમાં ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેના સંબંધોને લઈને અનિશ્ચિતતા વધુ ધ્યાનમાં આવી હતી. બીજી તરફ, ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે રાજદ્વારી વાતચીતની શક્યતાઓ પણ બજાર માટે મહત્વપૂર્ણ બની છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાનના પ્રતિનિધિમંડળ સાથે થયેલી બેઠકને સારી ગણાવી હતી. બીજી તરફ, ઈરાન તરફથી પણ રાજદ્વારી માર્ગ અંગે સંકેતો મળ્યા છે. જો બંને દેશો વચ્ચે સમજૂતી થાય અને હોર્મુઝ જળમાર્ગ ફરી સામાન્ય રીતે ખુલ્લો થાય, તો પુરવઠા અંગેની ચિંતા ઘટી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં કાચા તેલના ભાવ પર દબાણ ઓછું થવાની શક્યતા બજાર વિશ્લેષકો વ્યક્ત કરી રહ્યા છે. સાઉદી અરેબિયા તરફથી પણ તેલ પુરવઠા માટે મહત્વપૂર્ણ પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે. દેશની પૂર્વથી પશ્ચિમ તરફ જતી મુખ્ય તેલ પાઇપલાઇનને ફરી શરૂ કરવાની પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે. આ પાઇપલાઇનની ક્ષમતા દરરોજ આશરે ૭૦ લાખ બેરલ તેલ પરિવહન કરવાની છે. તેના પુનઃપ્રારંભથી હોર્મુઝ જળમાર્ગ પર રહેલી નિર્ભરતા ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે. જોકે પાઇપલાઇન હજુ સંપૂર્ણ ક્ષમતાએ કાર્યરત થઈ છે કે નહીં તે પણ બજાર માટે મહત્વનું છે. કાચા તેલના ભાવમાં લાંબા સમય સુધી વધારો રહે તો તેલ આયાત પર નિર્ભય દેશો માટે મુશ્કેલી ઊભી થઈ શકે છે. ભારત પોતાની ઊર્જાની જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો આયાત દ્વારા પૂરો કરે છે. તેથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવ વધે તો દેશમાં પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોના ભાવ, પરિવહન ખર્ચ અને અન્ય ચીજવસ્તુઓની કિંમત પર પણ પરોક્ષ અસર પડી શકે છે.હાલ બજારનું ધ્યાન ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેની રાજદ્વારી સ્થિતિ, હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં પરિવહન અને સાઉદી અરેબિયાના તેલ પુરવઠા પર કેન્દ્રિત છે. એક તરફ પુરવઠામાં વિક્ષેપની ચિંતા ભાવને ઊંચા રાખી રહી છે, જ્યારે બીજી તરફ સમજૂતીની આશા ભાવમાં વધુ મોટા ઉછાળાને મર્યાદિત કરી રહી છે. તેથી આગામી દિવસોમાં મધ્ય પૂર્વની સ્થિતિ કાચા તેલના ભાવની દિશા નક્કી કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી શકે છે.

Was this story interesting?