મક્કા રક્ષા કરારનો પ્રથમ ઉપયોગ, સાઉદી અરેબિયાની મદદ માટે પાકિસ્તાન અને તુર્કી સક્રિય

સાઉદી અરેબિયા, પાકિસ્તાન અને તુર્કી વચ્ચે ઓગસ્ટ ૨૦૨૬માં થયેલા મક્કા સંયુક્ત રક્ષા કરારને હવે પ્રથમવાર વ્યવહારિક રીતે અમલમાં મૂકવામાં આવ્યો છે. સાઉદી અરેબિયાની સુરક્ષા સામે વધતા જોખમો વચ્ચે ત્રણેય દેશોએ સંયુક્ત રક્ષા પ્રતિબદ્ધતાઓને તાત્કાલિક અમલમાં મૂકવાનો નિર્ણય કર્યો છે. આ નિર્ણય બાદ પાકિસ્તાની સૈન્યએ પુષ્ટિ કરી છે કે તેના સૈનિકો સાઉદી અરેબિયામાં પહેલેથી જ વિવિધ ક્ષમતાઓ અને ક્ષેત્રોમાં ફરજ બજાવી રહ્યા છે.

પાકિસ્તાની સૈન્યના પ્રવક્તા લેફ્ટનન્ટ જનરલ અહમદ શરીફ ચૌધરીએ જણાવ્યું કે પાકિસ્તાની સૈનિકો સાઉદી અરેબિયામાં લાંબા સમયથી હાજર છે અને અલગ અલગ જવાબદારીઓ નિભાવી રહ્યા છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે હાલની તૈનાતી અંગે ચોક્કસ સંખ્યાત્મક વિગતો અથવા કામગીરીની સંપૂર્ણ માહિતી જાહેર કરવામાં આવશે નહીં, કારણ કે તે સૈન્ય સંબંધિત ગુપ્ત બાબતોમાં આવે છે.આ સમગ્ર ઘટનાક્રમનું કેન્દ્ર મક્કા રક્ષા કરાર છે. ૭ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ના રોજ સાઉદી અરેબિયા, પાકિસ્તાન અને તુર્કીએ આ કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. કરાર મુજબ ત્રણેય દેશોની સામૂહિક સુરક્ષા એકબીજા સાથે જોડાયેલી છે અને એક સભ્ય દેશ સામે સશસ્ત્ર હુમલાને ત્રણેય દેશો સામેના હુમલા તરીકે જોવાની પ્રતિબદ્ધતા કરવામાં આવી છે.

૫ ઓક્ટોબરના રોજ રિયાધમાં ત્રણેય દેશોની વ્યૂહાત્મક રાજકીય અને રક્ષા સમિતિની તાત્કાલિક બેઠક મળી હતી. બેઠકમાં સાઉદી અરેબિયા સામે ઊભા થયેલા સુરક્ષા જોખમોની સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી. સમિતિએ સંયુક્ત રક્ષા વ્યવસ્થાને વ્યવહારમાં અમલમાં મૂકવા અને જરૂરી સૈન્ય ક્ષમતાઓને સાઉદી અરેબિયામાં ઝડપથી પહોંચાડવા માટે પગલાં ભરવાનો નિર્ણય લીધો હતો. પાકિસ્તાનના વિદેશ મંત્રાલયે જાહેર કરેલા સંયુક્ત નિવેદનમાં આ નિર્ણયની પુષ્ટિ કરવામાં આવી છે.

આ નિર્ણય પાછળ યમનના હૂતી સંગઠન તરફથી સાઉદી અરેબિયા પર કરવામાં આવેલા ડ્રોન અને મિસાઇલ હુમલાઓ પણ મહત્વનું કારણ માનવામાં આવે છે. તાજેતરના હુમલાઓમાં સાઉદી અરેબિયાના શહેરો તથા નાગરિક અને આર્થિક માળખાને નિશાન બનાવવાના પ્રયાસો થયા છે. મક્કા અને મદીના જેવા પવિત્ર શહેરોને નિશાન બનાવવાના પ્રયાસની પણ ત્રણેય દેશોએ કડક નિંદા કરી છે.

પાકિસ્તાનની ભૂમિકા અંગે હાલમાં એટલું સ્પષ્ટ છે કે તેના સૈનિકો સાઉદી અરેબિયામાં વિવિધ જવાબદારીઓ સાથે હાજર છે. પાકિસ્તાની રક્ષા મંત્રી ખ્વાજા આસિફે જણાવ્યું હતું કે પાકિસ્તાન અને તુર્કી હાલમાં સહાયક ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે, જ્યારે સક્રિય યુદ્ધ કામગીરીમાં સાઉદી દળો મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે. પાકિસ્તાન તરફથી દેખરેખ અને અન્ય સહાયક કામગીરીમાં સહયોગ આપવામાં આવી રહ્યો હોવાનું પણ જણાવાયું છે.

તુર્કીની સ્થિતિ થોડી અલગ છે. તુર્કીએ સાઉદી અરેબિયાને રક્ષા સાધનો, ગુપ્તચર માહિતી, હવાઈ રક્ષા અને તકનીકી સહાય પૂરી પાડવાનું શરૂ કર્યું છે. જોકે તુર્કીની સંસદે મક્કા રક્ષા કરારને હજુ સત્તાવાર મંજૂરી આપી નથી. તેથી તુર્કી તરફથી જમીની સૈનિકોની સીધી તૈનાતી અંગે હજુ સ્પષ્ટતા નથી. તુર્કીની વધારાની ભાગીદારી સંસદીય મંજૂરી બાદ વધવાની શક્યતા દર્શાવવામાં આવી રહી છે.

આ નવા રક્ષા ગઠબંધનનો પ્રભાવ માત્ર સાઉદી અરેબિયા સુધી મર્યાદિત રહે તેવી શક્યતા નથી. લાલ સમુદ્ર અને બાબ અલ-મંદેબ જળમાર્ગની સુરક્ષા પણ આ સમગ્ર સંઘર્ષમાં મહત્વપૂર્ણ બની છે. આ માર્ગ ઊર્જા અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર માટે અત્યંત મહત્વનો હોવાથી અહીંની કોઈપણ સૈન્ય અથડામણ વૈશ્વિક પરિવહન અને વેપાર પર અસર કરી શકે છે. તાજેતરમાં યમનના સરકારી દળોએ સાઉદી સહાયથી વ્યૂહાત્મક વિસ્તારોમાં હૂતી દળો સામે કાર્યવાહી તેજ કરી છે.