ભારત-અમેરિકા સંબંધોમાં મોટો પડકાર, વેપાર અને અન્ય મુદ્દાઓથી વિશ્વાસને ફટકો
By Teri meri bat TeamAugust 19, 2026
Photo: Teri meri bat Team
AI Key Highlights
- ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના સંબંધોમાં તાજેતરમાં વિશ્વાસ ઘટ્યો છે, તેમ અમેરિકાના ભૂતપૂર્વ નાયબ સહાયક વિદેશ સચિવ ઇવાન ફેઇગેનબોમે જણાવ્યું છે.
- વેપાર સંબંધિત મુદ્દાઓ અને આયાત શુલ્કને અમેરિકા દ્વારા જે રીતે સંભાળવામાં આવ્યા છે, તે આ વિશ્વાસના ઘટાડાનું મુખ્ય કારણ છે.
- ફેઇગેનબોમે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે માત્ર આયાત શુલ્ક જ નહીં, પરંતુ વ્યાપક નીતિગત અભિગમ પણ ચિંતાનો વિષય છે.
- આ ઉપરાંત, રશિયા સાથે ભારતના લાંબા સમયથી ચાલી આવતા સંરક્ષણ અને ઊર્જા સહયોગ, ખાસ કરીને રશિયન ક્રૂડ તેલની ખરીદી, અમેરિકા માટે ચિંતાનો વિષય બન્યો છે.
- ભૂતકાળમાં બંને દેશો ત્રીજા દેશો સાથેના સંબંધોને તેમના વ્યાપક સંબંધોમાં સમાવી લેતા હતા, પરંતુ હવે તે ફરીથી મતભેદનું કારણ બની રહ્યા છે.
ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે સંબંધો છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં વધુ નજીક બન્યા છે, પરંતુ હવે બંને દેશો વચ્ચે વિશ્વાસ ઘટ્યો છે. અમેરિકાના ભૂતપૂર્વ નાયબ સહાયક વિદેશ સચિવ ઇવાન ફેઇગેનબોમે કહ્યું છે કે બંને દેશો ભાગીદાર છે, પરંતુ વિશ્વાસ ઘટ્યો છે.
તેમણે કહ્યું કે આયાત શુલ્ક જ બધું નથી. અમેરિકાએ ભારત સાથે જે રીતે વેપાર અને અન્ય મુદ્દાઓ સંભાળ્યા છે, તેથી વિશ્વાસ ઘટ્યો છે. તેમનું માનવું છે કે વેપાર કરાર શક્ય છે, પરંતુ હાલ સંબંધો સારા નથી.
ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે વેપાર મુદ્દો મહત્વનો બની રહ્યો છે. અમેરિકાએ ભારતીય માલ પર ઊંચા શુલ્ક લાદ્યા છે, જેના કારણે ચર્ચા અને વાટાઘાટો વધી છે.
ફેઇગેનબોમે કહ્યું કે આયાત શુલ્ક જ સમસ્યા નથી. અમેરિકાના વહીવટીતંત્રે આ મુદ્દાઓને જે રીતે આગળ ધપાવ્યા છે, તેથી ભારતની ચિંતાઓ વધી છે.
બંને દેશો માટે વેપાર મહત્વપૂર્ણ છે. માલ અને સેવાઓ સિવાય રોકાણ અને તકનીકી સહકાર પણ મહત્વનો છે. તેથી વેપાર મતભેદોનો ઉકેલ લાંબા ગાળાના સંબંધો માટે જરૂરી છે.ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના સંબંધોમાં રશિયા સાથેના ભારતના ગાઢ સંબંધો એક મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો છે.
ભારત અને રશિયા વચ્ચે લાંબા સમયથી સંરક્ષણ, ઊર્જા અને અન્ય ક્ષેત્રોમાં સહકાર રહ્યો છે. રશિયા પાસેથી ક્રૂડ તેલની ખરીદી અંગે અમેરિકાએ ભારત સાથે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.
અમેરિકાના એક વિદેશ મંત્રીએ કહ્યું હતું કે અગાઉ ભારતના રશિયા અને ઈરાન સાથેના સંબંધો તથા અમેરિકાના ચીન અને પાકિસ્તાન સાથેના સંબંધોને બંને દેશો પોતાના વ્યાપક સંબંધોની અંદર સંભાળી લેતા હતા, પરંતુ હવે આ ત્રીજા દેશો સાથેના સંબંધો ફરીથી ભારત-અમેરિકા સંબંધોમાં મતભેદનું કારણ બની રહ્યા છે.
ભારત અને રશિયા વચ્ચેના સંબંધો લાંબા સમયના છે. બંને દેશો વચ્ચે સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં સહકાર રહ્યો છે. ભારત પોતાની વિદેશ નીતિમાં વ્યૂહાત્મક સ્વતંત્રતાને મહત્વ આપે છે, જેનો અર્થ એ છે કે તે કોઈ એક મહાસત્તા સાથે સંપૂર્ણ રીતે જોડાઈ જવાને બદલે પોતાના રાષ્ટ્રીય હિત અનુસાર અલગ અલગ દેશો સાથે સંબંધો જાળવવા માગે છે.
ભારત અને અમેરિકા બંને માટે ચીન એક મહત્વપૂર્ણ વ્યૂહાત્મક પડકાર છે. બંને દેશો વચ્ચેના સહકારમાં હિંદ-પ્રશાંત વિસ્તારની સુરક્ષા, સમુદ્રી વ્યવસ્થા અને આર્થિક સહકાર જેવા મુદ્દાઓ મહત્વ ધરાવે છે.ભારત અને ચીન વચ્ચે સરહદી તણાવનો લાંબો ઇતિહાસ છે. તેથી બંને દેશો વચ્ચે વ્યૂહાત્મક સ્પર્ધા અને આર્થિક સહકાર એકસાથે આગળ વધતા જોવા મળે છે.
ભારત, અમેરિકા, જાપાન અને ઓસ્ટ્રેલિયા ચાર દેશોનું એક વ્યૂહાત્મક જૂથ છે. આ જૂથને હિંદ-પ્રશાંત વિસ્તારમાં સહકાર માટે મહત્વ આપવામાં આવે છે.
ફેઇગેનબોમે આ જૂથની ભૂમિકા વિશે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા. તેમના મતે શરૂઆતમાં આ ચાર દેશો વચ્ચે માનવતાવાદી સહકાર વધુ જોવા મળ્યો હતો. હવે આ જૂથ પોતાની આગામી ભૂમિકા સ્પષ્ટ કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.
તેમણે આ જૂથની અસરકારકતા તેના કાર્યો પર આધારિત હોવી જોઈએ એમ કહ્યું હતું.
ભૂતપૂર્વ અમેરિકન રાજદૂતે વર્તમાન અમેરિકન સરકારની નીતિની ટીકા કરી હતી. તેમના મતે આજની સરકાર વિચારધારાથી કરતાં વધુ કડક છે.
તેમણે અમેરિકન રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને વ્યવહારવાદી નેતા ગણ્યો હતો. ભારત પર આયાત શુલ્ક લગાવવાની તેમની નીતિ યોગ્ય નથી. જો અમેરિકા લાંબા ગાળાની વ્યૂહાત્મક દૃષ્ટિ ધરાવે તો ભારત સાથે તકરાર ટાળવી જોઈએ.
ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે વિશ્વાસ ઘટ્યો છે પણ બંને દેશો એકબીજાના મહત્વપૂર્ણ ભાગીદાર છે. સંરક્ષણ, ઊર્જા, તકનીક, શિક્ષણ, રોકાણ અને વેપાર જેવા ક્ષેત્રોમાં તેમના હિતો જોડાયેલા છે.અમેરિકામાં ભારતીય મૂળના લોકો બંને દેશોને સામાજિક અને આર્થિક રીતે જોડે છે. બંને દેશની કંપનીઓ વચ્ચે પણ સહકાર છે.
ફેઇગેનબોમે કહ્યું હતું કે ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના સંબંધો કંપનીઓના સ્તરે વધુ મજબૂત બની શકે છે. ખાસ કરીને જો ભારતની આર્થિક વૃદ્ધિ ચાલુ રહે અને રોકાણની તકો વધે.
ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે વેપાર ઉપરાંત અન્ય મુદ્દાઓ જેવા કે અભ્યાસ, રોજગાર અને સ્થળાંતર પણ મહત્વપૂર્ણ છે.
ફેઇગેનબોમે કહ્યું હતું કે ભવિષ્યમાં સ્થળાંતર અને અન્ય મુદ્દાઓને કારણે તણાવ રહી શકે છે. એટલે વેપાર અંગે ઉકેલ થાય તો પણ બંને દેશો વચ્ચેના બધા મતભેદો દૂર થઈ જશે એમ માનવું યોગ્ય નથી.
ભારત હાલમાં એક તરફ અમેરિકા સાથે વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી વધારવા માગે છે, તો બીજી તરફ રશિયા સાથેના પરંપરાગત સંબંધો જાળવી રાખવા માગે છે. સાથે જ ચીન સાથેના આર્થિક સંબંધો અને સરહદી પડકારો વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનું પણ ભારત માટે જરૂરી છે.
આ સમગ્ર પરિસ્થિતિમાં ભારત માટે પોતાની વ્યૂહાત્મક સ્વતંત્રતા જાળવીને અમેરિકા સાથેના સંબંધોને આગળ વધારવા પડકારરૂપ બની શકે છે.
ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના સંબંધો તૂટવાના તબક્કે પહોંચી ગયા છે એવું માનવું યોગ્ય નથી. બંને દેશો વચ્ચે અનેક ક્ષેત્રોમાં મજબૂત સહકાર હજુ પણ ચાલુ છે. પરંતુ તાજેતરના વેપાર અને વ્યૂહાત્મક મતભેદોએ સંબંધોમાં વિશ્વાસની કસોટી ચોક્કસ ઊભી કરી છે.
આગામી સમયમાં બંને દેશો વચ્ચે વેપાર કરાર, આયાત શુલ્ક, રશિયા સાથે ભારતના સંબંધો અને વ્યૂહાત્મક સહકાર જેવા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
જો બંને દેશો પરસ્પર સંવેદનશીલ મુદ્દાઓને વધુ સમજદારીપૂર્વક સંભાળે અને એકબીજાના રાષ્ટ્રીય હિતોને ધ્યાનમાં રાખે, તો હાલના મતભેદો ઘટાડવાની શક્યતા છે.
Was this story interesting?
