UPI થી બદલાઈ ભારતની ચુકવણીની રીત, વિશ્વભરમાં બની નવી ઓળખ

ભારતમાં ડિજિટલ નાણાકીય વ્યવહારો ઝડપી વધી રહ્યા છે. ચાની દુકાન હોય, શાકભાજીનું બજાર હોય, નાની કરિયાણાની દુકાન હોય કે મોટું વેપારી કેન્દ્ર, દરેક જગ્યાએ મોબાઇલથી ચુકવણી વધતી જાય છે. કેન્દ્રીય નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે કહ્યું કે ભારતનું UPI વિશ્વનું સૌથી મોટું ત્વરિત ચુકવણી સિસ્ટમ બની ગયું છે. મહિને 2,400 કરોડથી વધુ અને દરરોજ 80 કરોડ વ્યવહારો થાય છે.

UPI  2016 માં શરૂ થયું. શરૂઆતમાં તેનો ઉપયોગ ઓછો હતો, પણ સમય સાથે લોકો તેનો ઉપયોગ વધારવા લાગ્યા. બેંક ખાતામાંથી સીધા પૈસા મોકલવા, દુકાનમાં ખરીદી માટે ચુકવણી કરવા અને મિત્રને તાત્કાલિક પૈસા આપવા માટે UPI સહાયરૂપ બની ગયું છે.નાણામંત્રી કહે છે કે 2016-17 થી UPI ના વાર્ષિક વ્યવહારોમાં લગભગ 13,000 ગણો વધારો થયો. આ આંકડો બતાવે છે કે મોબાઇલ ચુકવણી દેશના જીવનમાં કેટલી ઝડપથી ફેલાઈ.

UPI ના ફેલાવાથી નાના વેપારીઓ અને ગ્રાહકો બંનેને ફાયદો થયો. પહેલા નાની ખરીદી માટે રોકડ જરૂરી હતું, પણ હવે ગ્રાહકો દુકાનમાં મૂકેલા QR કોડને મોબાઇલથી વાંચીને ચુકવણી કરી શકે છે.

આ સુવિધાથી છૂટા પૈસાની સમસ્યા ઘટે છે અને ચુકવણીનો હિસાબ રાખવું સરળ બને છે. નાના વેપારીઓને દરેક વ્યવહારની માહિતી મોબાઇલ અથવા બેંક ખાતામાં મળે છે. પણ વ્યવહાર સફળ થયો કે નહીં અને પૈસા જમા થયો કે નહીં, તે તપાસવું હંમેશાં જરૂરી છે.સરકારી રેકોર્ડ મુજબ, નાણાકીય વર્ષ 2025-26 માં યુપીઆઈ દ્વારા 24,161 કરોડથી વધુ વ્યવહારો થયા, અને તેનો કુલ મૂલ્ય લગભગ 314 લાખ કરોડ રૂપિયા હતો. દેશના ડિજિટલ ચુકવણીમાં યુપીઆઈનો મોટો હિસ્સો હતો.

UPI થી લોકો બેંક શાખા જવાની જરૂર વિના પૈસા મોકલી શકે છે. આથી સમય બચાય છે અને નાણાકીય સેવાઓ વધુ સરળ બને છે.UPI હવે ભારતની બહાર પણ ફેલાઈ રહ્યું છે. સરકારી રિપોર્ટ જણાવે છે કે UPI અનેક વિદેશી દેશોમાં ઉપલબ્ધ છે. આથી પ્રવાસીઓ અને અન્ય વપરાશકર્તાઓ પસંદગીના સ્થળોએ ડિજિટલ ચુકવણી કરી શકે છે. પરંતુ દરેક દેશમાં અને દરેક વેપારી પાસે આ સુવિધા હોય એવું જરૂરી નથી.